Cmentarze w gminie Połaniec, od pradawnych nekropolii po te współczesne, są istotnym źródłem wiedzy o historii, zmianach społecznych i tożsamości miasta. Stanowią integralną część lokalnego dziedzictwa, opowiadając o dawnych tradycjach, tragediach i patriotyzmie. Często owiane aurą tajemnicy, skrywają w sobie nie tylko groby znanych osobistości, ale także ślady codziennego życia dawnych pokoleń.
Dzień 10 października 2025 roku to data, która w historycznym kalendarzu narodowym oznaczona jest piętnem nieodwracalnej straty. Dokładnie 231 lat temu, w mroku wczesnego jesiennego poranka, rozegrała się Bitwa pod Maciejowicami. Militarna katastrofa zniweczyła szanse Insurekcji Kościuszkowskiej na militarny sukces. Ponadto pozbawiła Rzeczpospolitą jej Najwyższego Naczelnika, Tadeusza Kościuszkę, którego pojmano do niewoli.
Handel w Połańcu ma korzenie sięgające średniowiecza, a strategiczne położenie miasta sprawiło, że targi i jarmarki stały się fundamentem jego rozwoju. Mimo historycznych zawirowań, tradycja handlowa przetrwała, a dziś jest kontynuowana na nowoczesnym placu targowym, który podtrzymuje więzi społeczne i lokalną tożsamość.
W 1991 roku, gdy internet w Polsce dopiero raczkował, w Połańcu narodził się "Merkuriusz Połaniecki". Czasopismo wydawane jest nieprzerwanie od 34 lat. Dziś, gdy przeglądamy jego archiwalne numery, możemy prześledzić nie tylko historię miasta i gminy, ale także ewolucję samego pisma - od skromnych, czarno-białych stron po nowoczesne, kolorowe wydanie.
Na przestrzeni dziejów Połaniec doświadczył wielu zmian administracyjnych, które odzwierciedlały burzliwą historię Polski. Przełomowe, współczesne zmiany nastąpiły w wyniku reform administracyjnych z 1975 i 1999 roku, które włączyły Połaniec odpowiednio do województwa tarnobrzeskiego i świętokrzyskiego.
Jego powierzchnia, według różnych źródeł, wynosi 2,45 ha lub 2,52 ha. Nazwa rezerwatu nawiązuje do znajdujących się na jego terenie charakterystycznych wałów ziemnych. Są one pozostałością po fortyfikacjach dawnej budowli, prawdopodobnie zboru ariańskiego z XVII wieku, a nie, jak mogłaby sugerować nazwa, średniowiecznego zamku.
Historia, choć często opisywana przez pryzmat wielkich wydarzeń politycznych, bitew czy rewolucji, skrywa w sobie również opowieści o zmaganiach człowieka z siłami natury. Przykładem jest powódź z lipca 1934 roku, którą ówczesna prasa okrzyknęła największą na ziemiach polskich od 120 lat.
Kopiec Kościuszki to ważny symbol Połańca, usypany w 1917 roku w setną rocznicę śmierci Tadeusza Kościuszki. Przeszedł wiele modernizacji, stając się miejscem pamięci, spotkań i uroczystości.
3 czerwca 1943 roku, w ramach niemieckiego odwetu za akcję partyzancką "Jędrusiów", wieś Strużki została doszczętnie spacyfikowana. W tej bestialskiej zbrodni zginęły dziesiątki niewinnych osób. Dziś, 82 lata później, pamięć o tej zbrodni jest wciąż żywa i stanowi ważne przypomnienie o okrucieństwie wojny.
Kronika Gminy Połaniec jest cennym świadectwem dziejów mieszkańców, dokumentującym ich życie i lokalne wydarzenia na przestrzeni sześciu dekad, od II Rzeczypospolitej po transformację ustrojową. Powstała z inicjatywy Związku Gmin Wiejskich RP w 1934 roku, z zamiarem udokumentowania życia społeczno-samorządowego, religijnego i społecznego w regionie, stając się narzędziem budowania lokalnej tożsamości.
