Historia lokalna i regionalna. Zanurz się w nieznane i fascynujące fakty z dziejów Połańca i okolic. Odkryjemy sekrety, które ukryły się na kartach starych kronik i zapomnianych dokumentów.
Kontynuujemy cykl wpisów prezentujących Połaniec na dawnych mapach historycznych. W dzisiejszym artykule chcielibyśmy przybliżyć czytelnikom wybitne dzieło kartograficzne – „Reymann's Special-Karte”. Mapa, datowana na 1840 r., powstała w kręgu pruskiej szkoły kartografii, łączącej surową dyscyplinę techniczną z niemal artystyczną estetyką.
14 października 1926 roku w Waszyngtonie panowała podniosła atmosfera. 30. Prezydent USA, Calvin Coolidge (1872-1933), przyjął Specjalną Delegację z Polski. Cel wizyty był bezprecedensowy. Polacy przywieźli ze sobą Deklarację Podziwu i Przyjaźni, będącą podziękowaniem za amerykańskie wsparcie w odzyskaniu niepodległości po 123 latach zaborów. Pod dokumentem podpisał się nie tylko ówczesny Prezydent RP, Ignacy Mościcki (1867-1946), ale przede wszystkim... pięć milionów obywateli. To niemal jedna szósta ówczesnej ludności kraju.
Zapraszam do zapoznania się z unikatowym zabytkiem polskiej kartografii z okresu Królestwa Kongresowego. Przed Państwem "Mappa Generalna Województwa Sandomierskiego ułożona według naylepszych źródeł przez Juliusza Colberg” wg oryginalnej pisowni. Została wydana w 1827 roku w Warszawie. Mapa powstała w okresie względnej stabilizacji i rozwoju gospodarczego Królestwa Polskiego (tzw. Kongresówki), przed powstaniem listopadowym. Administracja potrzebowała dokładnych danych do zarządzania krajem, poboru podatków i planowania dróg.
Jako mały brzdąc często słyszałem od dziadków mieszkających przy ul. 11 Listopada w Połańcu zapowiedź: „idziemy na folwark”. Bardzo mnie to cieszyło, zwłaszcza że dziadkowie zazwyczaj wybierali się tam wózkiem, w którym – raz w jedną, raz w drugą stronę – podróżowałem jako pasażer. Od zawsze intrygowało mnie, czym właściwie był ów folwark i co oznaczało słynne „idziemy na mazurkę”. Miło jest przywołać wspomnienia z minionych lat. Już od jakiegoś czasu nosiłem się z zamiarem, żeby dowiedzieć się o tym temacie czegoś więcej. Udało mi się co nieco wydobyć z czeluści archiwów i tak oto powstał całkiem zgrabny artykuł.
W archiwach, wśród tysięcy historycznych dokumentów, udało się nam odnaleźć prawdziwy unikat – akt kancelaryjny opatrzony pieczęcią naszej Małej Ojczyzny. Dokument datowany na 1553 rok jest rękopiśmienną, historyczną kartą, opatrzoną odręcznym pismem w języku łacińskim. Łaciński manuskrypt to część archiwalnego zbioru Zofii Piłsudskiej, krewnej Marszałka Józefa Piłsudskiego. Materiał stanowi cenne źródło wiedzy o XVI-wiecznej gospodarce Połańca i Małopolski.
Zapraszam do obejrzenia pięknej mapy geodezyjnej sporządzonej przez Austriaków w 1796 r. W górnej części mapy znajduje się sentencja: "Enthält 73 Ortschaften, darunter 3 Städte" czyli tłumacząc z niemieckiego na polski "Zawiera 73 miejscowości, w tym 3 miasta". Po III rozbiorze Polski w 1795 r., Połaniec i okoliczne tereny znalazły się pod panowaniem Austrii (w ramach Galicji Zachodniej), a administracja natychmiast przystąpiła do inwentaryzacji nowo nabytych terytoriów, w tym sporządzania dokładnych map.
Jedną z ciekawszych publikacji historycznych o Połańcu jest "Monografia dekanatu sandomierskiego" autorstwa ks. Jana Wiśniewskiego. Wydana w 1915 r. nakładem drukarni "Jan Kanty Trzebiński" obejmuje opis dawnej diecezji sandomierskiej, która swoim obszarem obejmowała sześć powiatów: sandomierski, radomski, opoczyński, chęciński, wiślicki i pilzneński.
W czasach rozbicia dzielnicowego, kiedy Polska znajdowała się w stanie podziału na mniejsze księstwa, główne ośrodki władzy nie miały stałej lokalizacji. Władcy nieustannie podróżowali, używając prowincjonalnych dworów do sprawowania jurysdykcji i zarządzania krajem. I właśnie w duchu tej "mobilnej władzy" zrodziła się tożsamość prawna Połańca. Najważniejszy dla jego przyszłości akt lokacyjny, nadający mu cenne przywileje gospodarcze, został wystawiony w 1264 roku nie w Krakowie, nie w Sandomierzu, lecz w niewielkim Osieku, na zaginionym dziś zamku myśliwskim. Fizyczna struktura i precyzyjna lokalizacja osieckiej warowni pozostaje do dziś historyczną zagadką.
Dzień Wszystkich Świętych, obchodzony 1 listopada, to niezwykle ważne święto w polskiej tradycji i kulturze. W kalendarzu liturgicznym Kościoła Katolickiego jest to jeden z najważniejszych dni nakazanych, czas głębokiej zadumy, refleksji i pamięci o tych, którzy odeszli.
14 października mija 40. rocznica odsłonięcia pomnika Tadeusza Kościuszki w Połańcu, upamiętniającego ogłoszenie przez niego Uniwersału Połanieckiego w 1794 roku. Pomnik, którego budowa była długo odkładana i napotykała na trudności, jest symbolem pamięci o Naczelniku i ważnym elementem lokalnej tożsamości.
