Zagubione dusze, zbiegli aresztanci i zgadka z połanieckiej stodoły. Jak działała policja w 1835 roku?

Podstawą działania ówczesnej policji był “Dziennik Urzędowy Województwa”. Królestwo Polskie w 1835 roku było podzielone na 8 województw i każde z nich wydawało swój własny, bliźniaczo podobny Dziennik Urzędowy. Dziś czytamy komunikaty w mediach społecznościowych i policyjnych stronach internetowych.

Wtedy urzędnicy masowo drukowali ogłoszenia. To tam publikowano listy gończe i wezwania. Władza nie miała kamer ani telegrafów. Musiała liczyć na czujność obywateli. W każdym wydaniu gazety pojawiały się te same, surowe nakazy. Żądano od wójtów i burmistrzów, aby od razu “ścisłe śledztwo zarządzili”. Ówczesne opisy poszukiwanych są dosyć ciekawe. Policja w ogóle nie owijała w bawełnę. Język był bezpośredni i bardzo obrazowy.

Kogo więc znajdziemy w policyjnych aktach? Ludzi “wzrostu dobrego”, zbiegów o “twarzy ściągłéj” czy też podejrzanych mających “nos spiczasty”. W policyjnych raportach kryją się też smutne losy zwykłych ludzi. Znaleźliśmy tam m.in. wzmiankę o sprawie z zimy 1834 roku. Było bardzo mroźnie. Codzienność oznaczała ciężką walkę o przetrwanie.

Wtedy właśnie, 7 grudnia, Tomasz Kossowicz, mieszkaniec Połańca, dokonał makabrycznego odkrycia. W swojej stodole w stogu słomy znalazł ciało mężczyzny. Nikt z miejscowych go nie znał. Sąd Policyjny od razu ruszył do akcji. Śledczy stworzyli bardzo dokładny rysopis zmarłego. Wiek ok. 70 lat, szczupłej budowy ciała. Siwe włosy, charakterystyczny rudy zarost na brodzie. Ubrany w podartą, parcianą kamizelkę.

Mimo szczerych chęci i śledztwa, policja poniosła porażkę. Nigdy nie ustalono nazwiska tego człowieka. Nie wiemy, skąd pochodził ani jaki był jego stan cywilny. Zniknął ze świata w ciszy. Był samotnym wędrowcem? A może dawnym żołnierzem, który stracił wszystko? Tego już się nie dowiemy. Komunikat był tylko rozpaczliwą próbą poznania jego tożsamości. Władze chciały go po prostu godnie pochować z imienia i nazwiska.

W tamtych czasach policja i administracja stanowiły jedno. Urzędnicy odpowiadali za bezpieczeństwo. Każde zgłoszenie o kradzieży musiało przejść długą urzędową drogę. Procedura wyglądała następująco: raportował wójt, nadzorował komisarz obwodu, a list gończy publikował wydział policyjny. Wójtowie i burmistrzowie byli pod ogromną presją. Mieli bardzo mało czasu na działanie. Często musieli zamknąć śledztwo i wysłać raport w 30 dni. Inaczej groziły im surowe kary za niedopełnienie obowiązków.

Policja w 1835 roku bardzo bała się obcych. Władza miała obsesję na punkcie mobilności mieszkańców. Każdy “człowiek nieznajomy” był od razu podejrzany. Funkcjonował rygorystyczny system paszportów wewnętrznych. Zgłaszano każdy detal, od drobnej kradzieży, przez zgubione pozwolenia na broń, aż po licytację starego wiatraka.

Dzisiaj, żyjąc w świecie smartfonów i błyskawicznego przepływu informacji, rzadko zastanawiamy się nad tym, jak trudne było codzienne życie w dawnych wiekach. Kto wie, ile jeszcze podobnych, zapomnianych historii kryją archiwa z naszego regionu?