Połaniec i Osiek na mapie z 1796 r. Zobacz oryginalną mapę z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie

est to prawdopodobnie mapa z lat 1796-1799, stworzona pod kierownictwem austriackiego kartografa Ignaza Georga von Metzburga.

Na mapie szczególnie zainteresowały mnie miejsca zaznaczone małymi kwadratami, przez które przechodzą prostopadłe linie. Taki punkt znajduje się mniej więcej na wysokości naszego obecnego Kopca Kościuszki w Połańcu.

Na mapach wojskowych i geodezyjnych z epoki, znaki tego typu (małe, regularne struktury geometryczne z liniami wewnątrz lub na zewnątrz) były standardowymi symbolami kartograficznymi używanymi do oznaczania m.in. szańców, redut czy innych stałych punktów obozowych. Można to więc interpretować jako miejsca z zaznaczonymi fortyfikacjami, a niewątpliwie tamto miejsce obozem obronnym było. Dlatego warto mapkę zobaczyć w lepszej rozdzielczości.

I jeszcze jedno, w ramach ciekawostki dodam, że współautor książki “Połaniec. Zarys dziejów. Praca zbiorowa” pod redakcją Mieczysława Machulaka – pan Jan Anioł (1898–1972), był niestrudzonym poszukiwaczem materiałów o Połańcu. Wierzę, że ta mapa mogła być przykładem poszukiwanych przez niego źródeł w archiwach zagranicznych, o których kiedyś sam wspominał w wywiadzie z 1966 r. w magazynie “Słowo Ludu”.

Dzięki kontaktom z profesorem Stanisławem Herbstem (1907-1973) z Uniwersytetu Warszawskiego dowiedział się o istnieniu austriackich raportów wywiadowczych dotyczących obozu kościuszkowskiego w Połańcu. W XVIII wieku Tadeusz Kościuszko był znany w Europie jako mistrz nowoczesnej fortyfikacji polowej, dlatego Austriacy, po opuszczeniu przez wojska polskie Połańca, zlecili swojemu wywiadowi sporządzenie dokładnego szkicu umocnień obronnych. Te austriackie raporty i szkice znajdują się w archiwach wiedeńskich. Być może kiedyś uda się do nich dotrzeć i udostępnić je dla czytelników. A ta mapka jest dobrym tego przykładem, że takie materiały są i być może kiedyś ujrzą światło dzienne. Nie omieszkam osobiście o nich poinformować, jak tylko będę miał możliwość dotarcia do nich.

Nałożyłem historyczną austriacką mapkę Połańca i okolic z 1796 r. na mapkę z aktualnych czasów (georeferencja). Możecie zobaczyć, jak zmienił się nasz region przez 229 lat. Wystarczy przesunąć suwak u dołu strony, aby regulować przezroczystość i np. porównać jak zmieniło się koryto Wisły i gdzie dokładnie leżały wsie oznaczone niemieckimi nazwami.

Link: https://mapwarper.net/maps/99318#Preview_Rectified_Map_tab

Materiał powiązany:

Jan Anioł, niestrudzony strażnik pamięci ziemi staszowskiej. Historyk, który w poszukiwaniu prawdy o Kościuszce dotarł do archiwów wiedeńskich