
Dzień dobry. Nowy tydzień rozpoczniemy od kolejnego odcinka "Znikających śladów Połańca". Ostatnio odwiedziliśmy Kraśnik, a dzisiaj zdecydowaliśmy się wyruszyć do kolejnej urokliwej miejscowości w naszej okolicy. Zapraszamy do podróży w czasie do początku lat 80. i do Turska Małego.

tradycyjnie, podobnie jak w poprzednich odcinkach, naszym źródłem będzie “karta biała”. Jak pamiętacie, to oficjalny dokument tworzony dawniej przez konserwatorów zabytków. Dzisiaj stanowi dla nas bezcenną informację o dawnym budownictwie w gminie Połaniec. Przedmiotowa teczka została założona w lipcu 1980 roku. Dokumentację opracowali J. Prewencka-Gucwa oraz E. Traczyński. Natomiast dołączone do niej archiwalne zdjęcia wykonał pan J. Marchlewicz.
Bohaterką dzisiejszego wpisu będzie chałupa z Turska Małego, oznaczona wówczas nr 63. Była budynkiem z dość ciekawą i głęboką historią. Dlaczego? Powstała jeszcze około 1850 roku! Zgodnie z rodzinnymi przekazami, dom postawił pradziadek ówczesnej właścicielki, który był prawdopodobnie chłopem pańszczyźnianym. W początkach XX wieku całe to gospodarstwo liczyło 8 morgów ziemi, czyli ok. 4,5 ha. Z upływem czasu, w latach 80. skurczyło się już zaledwie do 1 hektara.
Jak dawniej wyglądało to obejście? Zagroda leżała przy bocznej drodze prowadzącej w kierunku elektrowni. Na podwórku, oprócz samej chałupy, stała też stodoła połączona z oborą. Niestety, stary budynek gospodarczy zburzono około 1950 roku. Uzupełnieniem wiejskiego krajobrazu w zabudowaniach były studnia, piwnica na ziemniaki, krzewy bzu, drzewa owocowe, a także wierzby. Z jednej strony działkę ogradzał tradycyjny płot pleciony z chrustu, a z drugiej płot ze sztachet.
Sama chałupa jest pięknym przykładem bardzo starego, wręcz archaicznego budownictwa wiejskiego. Zbudowana została z solidnych, ciosanych belek drewna. Na zewnątrz ściany pomalowano wapnem na czystą biel. Całość przykrywał tradycyjny słomiany czterospadowy dach.
Wnętrze domu z upływem czasu mocno się zmieniało. Pierwotnie dom składał się tylko z trzech pomieszczeń ułożonych w jednym rzędzie: sieni, izby oraz komory. Dopiero ok. 1950 roku z dużej sieni wydzielono osobne miejsce na kuchnię. Kolejną ciekawostką jest to, że aż do 1914 roku była to tzw. chałupa dymna. Oznaczało to, że nie miała ona początkowo tradycyjnego komina. Z czasem zbudowano w niej solidne piece z cegły. W dużej izbie postawiono trzon kuchenny, piec chlebowy, a także piec do ogrzewania ze specjalnym zapieckiem. Podłogi we wszystkich pomieszczeniach były dosyć proste. Wykonano je z ubitej gliny, czyli inaczej polepy.
Jeżeli ktoś z Waszych rodziców czy dziadków pamięta tę niezwykłą chałupę w Tursku Małym lub bawił się w jej cieniu w dzieciństwie, zapraszamy do sekcji komentarzy. Nic tak nie wzbogaca suchego tekstu jak wspomnienia świadków tamtych lat. Pozdrawiamy serdecznie i życzymy tygodnia pełnego dobrej energii i sukcesów w realizacji wszystkich planów.
Doceniamy Twój czas poświęcony na zgłębianie przeszłości Połańca i okolic. Jeśli dysponujesz dokumentacją historyczną lub unikalnymi wspomnieniami, podziel się nimi z naszą społecznością.





