Połaniec i Ziemia Sandomierska na mapie z końca XVIII wieku. Na granicy dwóch światów

utorem tego pięknego miedziorytu jest Johann Ignatz Albrecht (1759-1801), austriacki rytownik. W lewym górnym rogu znajduje się ozdobny napis, tzw. kartusz. Tekst zapisano w języku niemieckim: “Der Königlichen Republik Polen Woiwodschaften Krakow u. Sandomir mit dem untern Theile der Woiwodschaft Lublin unddem Herzogthume Severie oder Klein Polens westlicher Theil. Nro 42”. Po polsku oznacza: „Województwa krakowskie i sandomierskie królewskiej Rzeczypospolitej Polskiej z dolną częścią województwa lubelskiego i księstwem siewierskim, czyli zachodnia część Małopolski. Nr 42”.

W prawym dolnym rogu umieszczono podziałkę, czyli skalę. Mierzy ona odległości na mapie. Zapisano tam wartości w dawnych milach polskich i niemieckich. Obok widnieje fioletowa pieczęć węgierskiego archiwum wojskowego.

Mapę w skali 1:1 300 000 i o wym. 28×20,5 cm, wydano w 1789 roku w pracowni Franza Josepha von Reilly’ego (1766-1820). W Europie wybucha właśnie wielka rewolucja francuska, która doprowadziła do obalenia monarchii absolutnej. Świat mocno się zmienia. Tymczasem pierwsza Rzeczpospolita wciąż istnieje, choć jest już bardzo osłabiona. W tym czasie trwał Sejm Wielki. Gruba, czerwona linia na mapie otacza województwo krakowskie, sandomierskie i fragment lubelskiego. Została namalowana ręcznie pędzelkiem. Wygląda trochę jak bolesna blizna. Zaledwie kilka lat później Polska zniknie z map świata na ponad 120 lat.

Przyjrzyjmy się teraz naszemu regionowi. Jeśli spojrzycie w dolną część mapy, znajdziecie tam Połaniec. Leży w granicach województwa sandomierskiego. Zwróćcie uwagę na jego położenie. Tuż poniżej Połańca widać wielki napis „GALIZIEN”. Oznacza Galicję, czyli ziemie zagarnięte już wtedy przez Austrię, która utworzyła Królestwo Galicji i Lodomerii. Wisła stanowiła granicę między wolną jeszcze częścią Polski a zaborem austriackim.

Życie w mieście granicznym było trudne, ale bardzo ciekawe. Z brzegu w Połańcu patrzono na południe, prosto na austriacką Galicję. Po drugiej stronie rzeki rządzili już obcy urzędnicy i stacjonowało obce wojsko. Przez Wisłę często przeprawiali się kupcy z towarami. Musieli na granicy płacić cła. Dzięki temu Połaniec tętnił życiem i był ważnym przystankiem na ich trasie.

Mapa znajduje się w cyfrowych zbiorach archiwalnych Instytutu i Muzeum Historii Wojskowości w Budapeszcie na stronie www.maps.hungaricana.hu.