
W dzisiejszym wpisie historycznym dowiecie się jak wyglądała opieka społeczna w czasach, kiedy po ulicach Połańca jeździły wozy konne, a najważniejsze miejskie umowy pieczętowano czerwonym woskiem. Odnaleziony i w pełni przetłumaczony przez nas akt fundacyjny z 1651 roku jest kolejnym unikatowym dokumentem, z którym chcielibyśmy się podzielić z mieszkańcami Połańca.

kt rzuca zupełnie nowe światło na historię naszego miasta. Jest opowieścią pełną sprytnych inwestycji na wysoki procent, prawnej ochrony majątków kobiet czy też bezwzględnych mechanizmów kontroli finansowej. Przenieśmy się na moment prawie 400 lat wstecz. Sprawdzimy, kto trzymał klucze do miejskiego sejfu dla ubogich, jak obracano wielką gotówką i dlaczego proboszcz z Połańca miał zagwarantowany dożywotni, darmowy zapas mszalnego wina.
Akt erekcyjny i fundacyjny szpitala dla ubogich w Połańcu jest datowany na 23 stycznia 1651 roku. Poznaliśmy go dzięki kopii sporządzonej z urzędu dla Komisji Województwa Sandomierskiego. Jej autorem w 1823 roku był ks. Grzegorz Śmigielski. Dokument zatwierdził ks. Tomasz Świątkowski, który działał z ramienia biskupa Jana Pawła Woronicza (1757-1829). Tekst jest pełen bardzo ciekawych wątków. Znajdziemy tu informacje o pieniądzach czy zarządzaniu miastem w XVII wieku. Nie obce będą nam akty królewskie, umowy szlacheckie czy zwykłe pożyczki mieszczańskie. Przedstawia realia epoki, w której choroba i bieda były codziennością. Całość podporządkowano jednemu, konkretnemu celowi, jakim było zapewnienie przetrwania najbiedniejszych Połańczan.
Aby zrozumieć znaczenie fundacji z 1651 roku, trzeba przede wszystkim zrozumieć czym dawniej był szpital. Dzisiaj słowo “szpital” oznacza miejsce pełne lekarzy i nowoczesnego sprzętu. W dawnej Rzeczypospolitej było zupełnie inaczej. Instytucje te określano łacińskim słowem xenodochium (wczesnośredniowieczna instytucja kościelna, która służyła jako gościniec, schronisko lub szpital dla podróżnych, pielgrzymów, ubogich i chorych). Były to przede wszystkim przytułki, które pełniły funkcje domów opieki społecznej, hospicjów i sierocińców. Zapewniały schronienie starcom, kalekom i podróżnym.
Niestety brakowało tam zaawansowanej medycyny. Szpitale powstawały w głównej mierze przy kościołach i klasztorach. Z czasem kontrolę nad nimi przejmowały władze miejskie. Dokument biskupa Piotra Gembickiego (1585-1657) mówi o tym wprost. Szpital w Połańcu służył do “żywienia i opieki nad żebrakami i ubogimi“. Chrześcijańskie miłosierdzie nakazywało widzieć w takich ludziach “prawdziwie osobę Chrystusa”.
W XVII wieku strach przed chorobami był ogromny. Największe przerażenie budziła dżuma, nazywana “morowym powietrzem”. Przez całe stulecie epidemie regularnie nawiedzały polskie miasta. Ówcześni ludzie nie znali pojęcia bakterii. Co wiecej wierzyli, że zarazę wywołuje zepsute powietrze, tak zwane miazmaty.
Leczenie chorych na dżumę w tamym czasie wyglądało strasznie. Nacinano i wypalano im bolesne wrzody. Co gorsza unikano mycia ciała wodą, maskując brud perfumami. Tłumaczono to sobie w ten sposób, że brud blokuje pory skóry i chroni przed zarazą. Podejrzewano nawet, że niektórzy ludzie specjalnie rozsiewają chorobę i smarują drzwi wydzielinami zmarłych. W czasie wielkich epidemii zakaźnie chorych zamykano w specjalnych izolatoriach i lazaretach, często poza miastem. Szpital w Połańcu nie był jednak takim lazaretem. Był bezpiecznym azylem dla miejscowej biedoty. Miejscem, gdzie mogli oni w spokoju dożyć swoich dni, omijając okrucieństwo ówczesnego świata.

Przejdźmy teraz do analizy. Najstarszą częścią połanieckiego aktu jest dokument wystawiony w 1607 roku. Podpisał go król Zygmunt III Waza (1566-1632). Władca potwierdził to, co ustalili sami mieszkańcy Połańca. Burmistrz, rajcy i cała społeczność postanowili wspólnymi siłami utrzymać szpital. Dokumenty potwierdzają istnienie w Połańcu drewnianego kościoła szpitalnego pod wezwaniem św. Ducha. Znajdował się on na południe od kościoła św. Marcina Biskupa. Na jego czele stał prepozyt, czyli duchowny wyznaczony do zarządzania placówką. I właśnie ta instytucja, niosąca pomoc odrzuconym i potrzebującym, otrzymała hojny dar. Zarządzanie szpitalem w XVII wieku przypominało prowadzenie dzisiejszej fundacji połączonej z gospodarstwem rolnym.
Miasto w tym celu przekazało przytułkowi konkretne wskazane grunty. Musimy zdać sobie sprawę, że ziemia była wtedy największym bogactwem. Zapisano dokładnie, gdzie leżały te pola:
Ale to jednak nie wszystko. Aby budynek miał co jeść, miasto zbudowało dla niego jatkę na rynku. Było to stoisko rzeźnicze, z którego czerpano stały dochód. Ponadto szpital zyskał przywilej “wolnego prawa rybołówstwa”. Podopieczni lub pracownicy szpitala mogli bez przeszkód łowić ryby w rzekach Czarnej i Wschodniej. Mogli też zarzucać sieci w miejskich stawach. Król Zygmunt III Waza uwolnił te wszystkie dobra od wszelkich podatków. Nadał im tzw. immunitet kościelny, dzięki któremu każda zarobiona moneta trafiała do biednych.
W 1651 roku na tronie polskim zasiadał Jan II Kazimierz Waza (1609–1672). System monetarny Rzeczypospolitej był wówczas dość złożony, a pojęcie pieniądza różniło się od współczesnego. Wymieniony w tekście „floren”, czyli złoty polski, funkcjonował przede wszystkim jako jednostka obrachunkowa. Ułatwiało to zapisywanie dużych kwot, ponieważ złoty nie istniał wówczas jako pojedyncza, fizyczna moneta. Umownie przyjmowano, że jeden złoty był równy 30 groszom. Przy dużych transakcjach fizycznie obracano np. grubą, wartościową monetą srebrną, czyli talarami (3 zł), lub złotymi dukatami. Z kolei w codziennych rozliczeniach posługiwano się ortami (18 groszy), szóstakami (6 groszy), trojakami (3 grosze) oraz zwykłymi groszami.
Utrzymanie budynku i wykarmienie kilkunastu osób wymagało sporych pieniędzy. Gotówkę z darowizn należało mądrze zainwestować. Pojawiał się jednak problem. Kościół katolicki surowo zabraniał lichwy. Nie wolno było pożyczać pieniędzy na zwykły procent. Uznawano to za grzech. Aby ominąć ten zakaz, wymyślono specjalny kontrakt. Nazywał się on “wyderkaf” (od niemieckiego słowa Wiederkauf, co znaczy odkup). Działało to jak zakup stałego dochodu, czyli renty. Szpital nie udzielał pożyczki. Zamiast tego za gotówkę “kupował” od właściciela ziemskiego roczny czynsz. Właściciel mógł w każdej chwili uwolnić się od tego długu. Musiał po prostu zwrócić pełną sumę początkową. Do tego czasu jego majątek był obciążony.

Akt z 1651 roku opisuje szczegółowo takie inwestycje. Szpital w Połańcu lokował pieniądze zarówno u potężnej szlachty, jak i u miejscowych rzemieślników. Umowa ze szlachcicem Jakubem Charzowskim była ogromna. Kapitał wynosił aż 2000 florenów (złotych polskich). Były to pieniądze wniesione przez księdza Alberta Zgodowicza. Zapis na wsi Motkowice był niezwykle surowy. Szlachcic musiał płacić 140 złotych rocznie, w każde święto Trzech Króli. Jeśli spóźniłby się choćby jeden dzień, groziła mu potężna kara umowna (tak zwany “zakład”). Kara ta wynosiła kolejne 2000 złotych. Co więcej, Charzowski musiał przyprowadzić do sądu swoją żonę, Elżbietę Czerniecką. Kobieta musiała osobiście wyrazić zgodę na obciążenie majątku, do którego miała prawo z tytułu posagu. Pokazuje to, że ówczesne prawo mocno chroniło majątkowe interesy kobiet ze stanu szlacheckiego.
Inaczej wyglądała sprawa mieszczan Jana i Jadwigi Fryków. Byli oni winni szpitalowi 200 złotych. Zabezpieczyli ten dług na swoją ziemią, a dokładnie pastwiskiem w Połańcu. Dokument jasno stwierdzał, że nie wolno im tej łąki sprzedać bez wiedzy księdza. Zysk z tej pożyczki wynosił 14 złotych rocznie. Płacono go w dwóch ratach: na świętego Wojciecha i na świętego Marcina. Te szczegółowe zapisy pokazują, że szpital działał jak świetnie zorganizowana instytucja finansowa.
Nawet największy majątek można łatwo roztrwonić. Aby temu zapobiec, wprowadzono bardzo surowe zasady kontroli. Były one oparte na prawie kanonicznym. Dokument nakazywał podział władzy w szpitalu. W sprawach duchowych rządził prepozyt, czyli proboszcz szpitalny. Jednak finanse znajdowały się pod kontrolą osób świeckich tzw. prowizorów. Zasady te stosowano także w innych dużych polskich miastach. Na przykład w Poznaniu prowizorów wybierano z lokalnego patrycjatu. W Połańcu było podobnie. Dokument biskupa nakazywał co roku wybierać dwóch szanowanych mężów z grona właścicieli domów (posesjonatów). Wyboru dokonywał proboszcz razem z radą miejską (magistratem). Prowizorowie ci musieli raz w roku, na Boże Narodzenie, rozliczać się z każdego wydanego grosza.
Genialnym rozwiązaniem była również “skrzynia na trzy zamki”. To w niej trzymano wszystkie zebrane pieniądze z czynszów i jałmużn. Skrzynia miała trzy różne klucze. Jeden trzymał proboszcz, drugi prowizorowie, a trzeci przedstawiciel magistratu. Skrzyni nie dało się otworzyć w pojedynkę. Aby pobrać choćby jedną drobną monetę, wszyscy trzej dysponenci musieli się spotkać i jednocześnie użyć swoich kluczy. Ten prosty, fizyczny system doskonale zapobiegał wszelkim kradzieżom i oszustwom.
Życie codzienne w połanieckim szpitalu toczyło się w uregulowanym rytmie. Placówka stanowiła bezpieczne schronienie wyłącznie dla osób, które z racji podeszłego wieku lub kalectwa nie były w stanie utrzymać się z własnej pracy. Aby chronić skromne fundusze ośrodka przed nadużyciami, bezwzględnie zakazywano przyjmowania ludzi zdrowych „po znajomości”. Wyznawano zasadę konieczności niesienia pomocy tylko tym prawdziwie potrzebującym. Pensjonariusze nie spędzali jednak czasu na bezczynności, lecz mieli ściśle określone obowiązki. Wszyscy podopieczni byli zobowiązani do głośnego śpiewania pobożnych pieśni i litanii. Ich głównym zadaniem była codzienna modlitwa o zbawienie dla darczyńców finansujących przytułek. Ponadto, ci silniejsi mieszkańcy musieli regularnie uczestniczyć we mszach świętych.
Warunki mieszkaniowe w szpitalu były skromne, ale zapewniały niezbędne schronienie. Sam budynek przytułku był drewniany i pokryty gontem. W jego wnętrzu znajdowały się dwie oddzielne izby. Jedna przeznaczona dla kobiet, druga dla mężczyzn oraz komora służąca do przechowywania żywności. Zależnie od okresu historycznego, w szpitalu przebywało 6-10 osób, które miały również do swojej dyspozycji krytą słomą stodołę połączoną z obórką i spichlerzem. Życie duchowe podopiecznych koncentrowało się wokół małego, drewnianego kościółka pod wezwaniem św. Ducha, który wzniesiono na cmentarzu tuż obok szpitala specjalnie z myślą o nich.
Bieżącą pieczę nad placówką sprawował jak już wcześnej wspominaliśmy prepozyt, czyli proboszcz. Funkcję tę mógł pełnić jedynie świecki ksiądz diecezjalny pochodzący z samego Połańca, a prawo wyboru kandydata leżało w gestii burmistrza i rajców miejskich. Zapewniało to lokalnej społeczności bezpośrednią kontrolę nad ośrodkiem. Do licznych obowiązków prepozyta należała troska o ubogich, udzielanie im sakramentów oraz cotygodniowe odprawianie mszy czytanych za zmarłych fundatorów. Ksiądz czynnie wspomagał również główną parafię w Połańcu. Agażował się m.in. w spowiedź i procesje podczas najważniejszych świąt maryjnych, w zamian za co otrzymywał darmowe wino i hostie.
Funkcjonowanie całego przedsięwzięcia było możliwe dzięki różnorodnym operacjom finansowym, zapisom, datkom oraz legatom dobroczynnym. Ośrodek czerpał również dochody z własnego folwarku i posiadanych dóbr, a także ze specjalnego funduszu wynoszącego 300 złotych rocznie. Fundusz zasilano dobrowolnymi składkami mieszkańców miasta, nad którym zarząd sprawował miejscowy proboszcz.

Poświęćmy kilka słów osobie, która nadała temu dokumentowi moc prawną. Biskup krakowski Piotr Gembicki był jedną z najważniejszych postaci w Rzeczypospolitej. Urodził się w 1585 roku jako syn Jana i Katarzyny z Cieleckich. Studiował w najlepszych uczelniach Europy: w Bolonii, Rzymie i na uniwersytecie w Würzburgu. Szybko piął się po szczeblach kariery, zostając ostatecznie kanclerzem wielkim koronnym, a w 1642 roku biskupem krakowskim.
Biskup Gembicki był człowiekiem o skomplikowanym charakterze. Miał opinię osoby surowej, wręcz nieprzystępnej i bardzo dumnej. Z drugiej strony słynął z doskonałego zmysłu do interesów. Skrzętnie gromadził majątki i świetnie nimi zarządzał. Był też bardzo hojny. Za życia przekazał na ubogich i szpitale zawrotną kwotę blisko 70 tysięcy złotych. Sam prowadził dość surowe, ascetyczne życie.
Jego troska o prawo i porządek widoczna jest w każdym zdaniu połanieckiego dokumentu. Wszystko jest tu zabezpieczone karami i zakazami. Biskup docenił też osobiste starania księdza Alberta Zgodowicza, który włożył w szpital własne pieniądze. Pozwolił mu, w drodze wyjątku, zachować stanowisko i czerpać zyski do końca życia.
Dalsze losy biskupa były tragiczne. Gdy w 1655 roku wybuchł potop szwedzki, bp. Gembicki musiał opuścić Kraków. Próbował organizować obronę, ale ostatecznie uciekł na Śląsk. Zmarł na wygnaniu w Raciborzu w lipcu 1657 roku. Jego ciało przewieziono z powrotem do Krakowa i pochowano na Wawelu. Dokument z Połańca to jeden ze śladów jego wielkiej, porządkującej działalności.
Szpital w Połańcu przetrwał bardzo długo. Budynek przytułku służył ubogim aż do połowy XX wieku. Było to niezwykłe osiągnięcie, zwłaszcza że samo miasto przechodziło przez najtrudniejsze okresy w swojej historii. Przeglądając łacińskie i staropolskie zdania zapisane w akcie z 1651 roku, uświadamiamy sobie, jak mądrze potrafili organizować się nasi przodkowie. Połaniecki dokument fundacyjny pokazuje świat, w którym nie polegano wyłącznie na cudach. Biednym i chorym zapewniano bardzo konkretną pomoc.
Sukces tego przedsięwzięcia polegał na współpracy całego społeczeństwa. Biskup nadawał moc prawną. Król zatwierdzał immunitety. Rada miejska przekazywała ziemię pod pastwiska. Zamożna szlachta pozwalała obciążać swoje wsie długiem wyderkowym. Nawet drobni rzemieślnicy, tacy jak małżeństwo Fryków, wnosili swój wkład, zastawiając łąkę. O bezpieczeństwo zebranych środków dbała niezawodna skrzynia zamknięta na trzy zamki. Dlatego też szpital przy kościółku Ducha Świętego przetrwał potopy, wojny i rozbiory, służąc potrzebującym przez ponad trzysta lat.
Poniżej znajdziecie zapisaną przez ks. Grzegorza Śmigielskiego w XIX wieku kopię dokumentu. Akt jest dla nas ważną lekcją lokalnego patriotyzmu i gospodarności. Udowadnia, że nawet największe wyzwania, z jakimi mierzyło się miasto na przestrzeni wieków można pokonać tylko dzięki wspólnemu wysiłkowi i poszanowaniu zasad prawa. Zrozumienie takich tekstów to pierwszy krok do tego, by być naprawdę dumnym z historii własnej małej ojczyzny.

Przetłumaczony z łaciny tekst, który został umieszczony kursywą w nawiasach kwadratowych […] jest naszym własnym dopowiedzeniem i wyjaśnieniem. Nie znajdziecie ich w oryginalnym zapisie. Dodaliśmy je celowo, aby ułatwić czytającemu treść. Dzięki czemu historyczne terminy zapisane w języku z epoki otrzymują natychmiastowy kontekst.
Z urzędu dla Komisji Województwa Sandomierskiego
do akt 50.501, rok 1823. Ksiądz Śmigielski.
Roku Pańskiego tysięcznego sześćsetnego pięćdziesiątego pierwszego [1651]. W poniedziałek 23 stycznia. Erekcja [uroczyste założenie/powołanie] Szpitala w mieście zwanym Połaniec.
W Imię Pańskie amen. Piotr Gembicki, z łaski Bożej i Stolicy Apostolskiej biskup krakowski, książę siewierski. Wszystkim i każdemu z osobna, tak obecnym, jak i przyszłym, tymi oto naszymi obecnymi listami, mającymi służyć ku wiecznej rzeczy pamiątce, oznajmiamy. Albowiem chociaż liczne są oparcia duchowej sprawiedliwości, które radują, to jednak te w pierwszej kolejności dostrzegają swe rozkosze, gdy w ich ręce wzywana jest pomoc dla ugruntowania i utwierdzenia pobożnego dzieła oraz świętego pragnienia, i gdy pilnie pracuje się nad niesieniem pomocy żebrakom, noszącym w sobie prawdziwie osobę Chrystusa.
Zatem, gdy Wielebny Albert Zgodowicz, obecny prepozyt [proboszcz] kościoła parafialnego w Mieście zwanym Połaniec, leżącym w Diecezji Krakowskiej, zaprezentowany na Prepozyturę Szpitala, czyli Przytułku dla Ubogich w tymże Mieście Połańcu (już dawno wprawdzie ufundowanego, lecz dotąd władzą ordynariusza nieerygowanego [niezatwierdzonego oficjalnie przez biskupa]), obecnie wakującą po śmierci wielebnego niegdyś Marcina Odymalskiego, ostatniego i bezpośredniego posiadacza tejże prepozytury, zaprezentowany przez sławetnych burmistrza i rajców wspomnianego Miasta Połańca, prawowitych Patronów i Kolatorów [fundatorów i opiekunów mających prawo wysuwania kandydata na stanowisko kościelne] tegoż Szpitala, pragnąc wedle proroctwa psalmisty Dawida pochylić się nad nędzarzem i ubogim, sumę główną pieniędzy w wysokości Dwóch Tysięcy florenów polskich [złotych polskich] wraz z rocznym czynszem wyderkowym [rodzaj pożyczki pod zastaw z rocznym procentem, omijający ówczesny kościelny zakaz lichwy] w wysokości Stu Czterdziestu florenów, corocznie z niej pochodzącym, na dobrach Wsi Motkowice specjalnym zapisem zabezpieczoną, na powiększenie uposażenia i zaopatrzenia Prepozytury i Prepozyta wspomnianego Szpitala Połanieckiego, oraz na odpuszczenie swych grzechów wyraźnie przekazał, a także stając osobiście przed Nami zasiadającymi w Trybunale i Sądzie Naszym, listy w mocy ogólnego wezwania przeciwko wszystkim i każdemu z osobna, którzy ze swej strony roszczą sobie wspólnie lub oddzielnie jakiekolwiek prawo i interes, z Kancelarii Naszej w zwykłej formie wydane i należycie, jak się okazało, wykonane [listy/wezwania] przedstawił, i w terminie na dzień dzisiejszy z nich prawnie przypadającym, zaoczność [niestawiennictwo w sądzie] wszystkich i każdego z osobna, wezwanych wspomnianymi listami i niestawiających się zaskarżył, pokornie błagając, aby uznano ich za opornych [nieobecnych], i pod ich nieobecność aby zatwierdzono włączone poniżej Zapisy [dokumenty majątkowe].
Pierwszy mianowicie zapis Darowizny ról [gruntów] w jej treści opisanych, przez Święty Majestat Królewski potwierdzony. Drugi zaś zapis wspomnianej Sumy Głównej Dwóch Tysięcy florenów. Trzeci, Sumy Głównej Dwóchset florenów polskich z Czynszem rocznym Czternastu florenów, z niej pochodzącym, przez wyżej zapisanego Wielebnego Marcina Odymalskiego dobrowolnie przekazany. Czwarty, Sumy głównej Tysiąca florenów polskich, z Czynszem od niej pochodzącym, przez wielebnego niegdyś Stanisława Cieniowicza, Prepozyta tegoż Szpitala ofiarowany.
Oraz by inne, wszystkie i poszczególne Zapisy i Darowizny, a także Cesje [przekazania praw] jakichkolwiek dóbr, czynszów, pensji, ról, ogrodów, stawów, łąk, sadzawek rybnych, do wspomnianego Szpitala z dawien dawna i od samego jego początku w jakikolwiek sposób należących i jemu służących, gdziekolwiek leżących i znajdujących się, we wszystkich i poszczególnych ich punktach, klauzulach, i artykułach, i wszelkich warunkach, zostały zaaprobowane, potwierdzone i ratyfikowane.
A także by na wspomnianych dobrach tak nieruchomych, jak i Sumach pieniężnych, w treściach wspomnianych Zapisów wyrażonych, i na innych jakichkolwiek, tak z dawien dawna, jak i niedawno rzeczonemu Szpitalowi przez wiernych Chrystusowych ofiarowanych, Szpital czyli Przytułek (Xenodochium) dla żywienia i opieki nad Żebrakami i Ubogimi, a także Prepozyturę i Prepozyta we wspomnianym Mieście Połańcu erygować [oficjalnie powołać],ufundować i uposażyć, i aby on na wzór innych Szpitali został uporządkowany, a on sam jako Zaprezentowany [przedstawiony kandydat] na wspomnianą prepozyturę został ustanowiony, i by inne rzeczy, które są zgodne z prawem, zostały zarządzone wyraźnymi obwieszczeniami.
Treści owych Zapisów są następujące. Pierwszego: Zygmunt Trzeci, z Bożej łaski Król Polski, wielki Książę Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki, Inflancki etc. etc. A także dziedziczny KRÓL Szwedów, Gotów i Wandalów. Oznajmiamy niniejszymi listami Naszymi wszystkim i każdemu z osobna, w czyim to leży interesie: Że przedłożono Nam listy sławetnych Burmistrza, Rajców i całej Społeczności Miasta Naszego Połańca, opatrzone zawieszonym pieczęcią miejską [uwierzytelnione pieczęcią], zawierające w sobie odnowienie fundacji Kaplicy [Oratorium] czy też Świętego domu [kościoła] poświęconego Duchowi Świętemu, a także Szpitala przy tejże kaplicy w Mieście istniejącego, a ponieważ znajdowały się tam dotychczas dochody niemalże zbyt małe na utrzymanie Prepozyta i Ubogich, zawierające na nowo z ich dóbr miejskich uczynione nadanie i powiększenie, i błagano Nas, abyśmy owe listy Naszą Królewską powagą za ważne uznać i zatwierdzić raczyli. Treść zaś owych listów jest następująca:
W Imię Pańskie Amen. My, Burmistrz i Rajcy oraz cała Społeczność Miasta Jego Królewskiej Mości Połańca, chcąc krzewić kult Boży w naszym Mieście, a zarazem pragnąc własnym kosztem zatroszczyć się o tych, którzy podeszłym wiekiem, złym stanem zdrowia, albo jakimikolwiek niesprzyjającymi zrządzeniami losu byliby dotknięci, uznaliśmy, że należy uczynić co następuje: Abyśmy Szpital czyli Przytułek (zgromadzenie) dla ubogich, w Mieście Naszym przy Świętym domu [kościele] Duchowi Świętemu poświęconym, odnowili, powiększyli i ozdobili: jak też odnawiamy, powiększamy i ozdabiamy niniejszymi listami Naszymi. A przede wszystkim, dla wspomnianego Szpitala i jego Świątyni poświęconej Duchowi Świętemu, Prepozyturę zaopatrzoną dotąd w szczupłe i do tego niepewne dochody wzbogacamy, i całkowicie od nowa uposażamy oraz fundujemy.
Mianowicie role z naszych miejskich pastwisk, pod Wsią Zawada, obok ról tegoż Szpitala do niego dołączamy. Także role pod lasem zwanym Bór, w pobliżu rzeki Czarna, obok łąk Jana Barszcza i Stanisława Pszonki naszych Współobywateli, z tychże samych naszych pastwisk, a także rolę zwaną Kałoszyńskie, położoną między rolami Puchalińską a Kurzbielowską, do tego na wielkim polu także leżącą Kałczyńskie, wraz z łąką pod rzeką Wschodnia [w tekście zapisano “Schodnia”, czyli rzeka Wschodnia] darowujemy, w ponadto na tenże plac, na przedmieściu Mie… [lokalna nazwa, trudna do jednoznacznego odczytania] obok Stanisława Tatary współobywatela naszego położony, w celu wybudowania domów i ich ulokowania, oraz roczny czynsz z nich pobierany. Wraz z także jedną Jatką na Rynku Miasta od nowa wybudowaną, jak również wolnym prawem rybołówstwa w rzekach Czarna i Wschodnia, a także w stawach do Miasta Naszego należących, przy pomocy jakichkolwiek narzędzi. Ponadto trzecią część jakichkolwiek dochodów i wpływów temuż Szpitalowi przypadających, przeznaczamy.
Dobra zaś Szpitala są następujące. Po pierwsze rola, obok roli Jakuba Jasieńskiego i Franciszka Ferensa położona. Druga na innym polu między rolami tychże obywateli położona. Do tego Trzecia między łąkami zwanymi Dworskimi i Plebańskimi. Wraz z łąką tamże wielką, i inną łąką w Poręby; trzecią zaś, pod Wsią Brzozowa. Ponadto dwa czynsze wyderkowe tenże Szpital będzie posiadał.
Które to Dobra tak Prepozytury, jak i Szpitala, czy to przez poprzedników naszych, i pobożnych ludzi zapisane, czy to od nowa przez nas Dane, i Darowane, lub też mające być dane, i Darowane, albo w jakikolwiek inny sposób posiadane, od jakichkolwiek ciężarów, czynszów i podatków, którym dobra Nasze podlegają, zwalniamy, i do immunitetów Kościelnych, po wsze czasy przypisujemy, a także wcielamy, aby zaś powyższe zapisy we wszystkich punktach i klauzulach, wieczną moc trwałości mogły uzyskać. Będziemy błagać Święty Majestat Królewski, Pana Naszego Najłaskawszego, aby listy niniejszego rozporządzenia i fundacji Naszej raczył zatwierdzić, i do tej prepozytury Prawo Kolatury czyli Prezentowania [prawo wysuwania i przedstawiania kandydata na proboszcza szpitalnego władzy duchownej] Burmistrzowi i Rajcom Połanieckim najłaskawiej nadać raczył.
A dla wiarygodności tej rzeczy niniejsze listy Pieczęcią Naszą poleciliśmy opatrzyć. Dano w Mieście Połańcu. Dnia dwudziestego siódmego Lipca. Roku Pańskiego Tysięcznego, Sześćsetnego, Siódmego [27 lipca 1607 r.].
My zatem, ZYGMUNT KRÓL [Zygmunt III Waza] wyżej wymieniony, na ową prośbę Nam przedłożoną łaskawie przystając, niniejsze Listy, we wszystkich w nich zawartych punktach powagą Naszą Królewską za podlegające aprobacie, potwierdzeniu i ratyfikacji uznaliśmy: jako też rzeczywiście aprobujemy, potwierdzamy, i ratyfikujemy niniejszymi Listami Naszymi. Chcąc, aby one, o ile to z prawa wynika, zawsze miały zachowywać swą moc trwałości. Na dowód czego niniejsze listy, ręką Naszą podpisane, Pieczęcią Królestwa opatrzyć rozkazaliśmy. Dano w Krakowie. Dnia Pierwszego Miesiąca Sierpnia. Roku Pańskiego Tysięcznego Sześćsetnego Siódmego [1 sierpnia 1607 r.]. Panowania Naszego w Polsce 20., w Szwecji 14. Miejsce ++ na Pieczęć Królestwa na jedwabnym sznurze wiszącą [uwaga kancelaryjna oznaczająca miejsce przywieszenia pieczęci królewskiej].
Drugiego zaś [zapisu] treść jest taka. Do Urzędu i Akt obecnych Grodzkich Starosty Krakowskiego, osobiście stając, Wielebny Albert Morawiec, Wikariusz Kościoła Katedralnego na Zamku Krakowskim [na Wawelu], przedłożył temuż obecnemu Urzędowi Grodzkiemu Starosty Krakowskiego, w imieniu Wielebnego Alberta Zgodowicza, Prepozyta Połanieckiego, do oblatowania [oficjalnego wpisania do ksiąg sądowych]. Zapis poniżej napisany, wyderkowy, przez Urodzonego Jakuba Charzowskiego, temuż Wielebnemu Zgodowiczowi, przed aktami Grodzkimi Starosty Chęcińskiego zeznany, ręką Magnificencji [Wielmożnego] Jana Branickiego, Starosty Chęcińskiego, podpisany, i Pieczęcią jego opatrzony, prosząc, aby go od niego przedkładającego przyjęto, i do Akt swoich wpisać pozwolono. Której to prośbie obecny Urząd przychylając się, tenże Zapis od tegoż przedkładającego przyjął, i do obecnych akt wciągnąć rozkazał. Którego Zapisu treść następuje taka:
Stając osobiście przed Urzędem i aktami obecnymi Grodzkimi Starosty Chęcińskiego, Urodzony Jakub Charzowski, w Motkowicach dziedzic, zdrów na umyśle i ciele będąc, od Ziem, Powiatów, Praw i Jurysdykcji Swoich jakichkolwiek własnych i właściwych odstępując, a obecnej Jurysdykcji Grodzkiej Starosty Chęcińskiego, w tym, co się tego aktu tyczy, siebie wraz ze swymi Sukcesorami [spadkobiercami] i dobrami swoimi wszystkimi całkowicie poddając, jawnie, dobrowolnie, i wyraźnie zeznał. Że Wielebnemu Albertowi Zgodowiczowi, Prepozytowi Połanieckiemu, w Kościele Kolegiackim Kieleckim Kaznodziei, albo temu, komu w testamencie swojej ostatniej woli on rozporządzi, Sumę Stu Czterdziestu florenów pieniędzy zwykłych polskich monety i liczby w Królestwie obiegowej, licząc każdego florena po trzydzieści groszy polskich, rocznego czynszu wyderkowego [renty], za Sumę Główną Dwóch Tysięcy florenów pieniędzy polskich, już od teraz, realnie i w efekcie, z rąk tegoż Wielebnego Prepozyta Połanieckiego przez niego podniesiona [odebrana gotówką] i wzięta, z której go niniejszym kwituje, wolnym i zwolnionym czyni, niniejszym na zawsze, na i nad dobrami swymi dziedzicznymi wyżej napisanymi, mianowicie Wsią Motkowice, z Dworem i Folwarkami tamże położonymi, w Województwie Krakowskim, i Powiecie Ksiąskim [Książ Wielki] się znajdującymi, wszystkimi i poszczególnymi tychże dóbr Mieszkańcami, Kmieciami, Zagrodnikami, Komornikami, rolami, łąkami, polami, lasami, karczmami, młynami, pożytkami, dochodami, czynszami, użytecznościami, korzyściami, przynależnościami, i przyległościami ogólnie wszystkimi, bez żadnych zupełnie wyjątków, ani dla siebie i swoich Sukcesorów czy kogokolwiek innego zachowanymi, lecz wszystkimi w ogóle i poszczególnymi w szczególe zawartymi, ogółowi przez szczegół i odwrotnie nie uchybiając, w całości i w pełni tak jak te same dobra on sam Zeznający dzierżył, miał, i posiadał, i dzierżyć, mieć, i posiadać powinien był, a także jego dotyczyły, i jemu służyły, wieczyście i na wieki. Tytułem jednak wykupu, inaczej na Wyderkaff [czynsz wyderkowy], sprzedał i zapisał, jak sprzedaje, i zapisuje niniejszym.
Którą to sumę wyżej napisaną, Stu Czterdziestu Florenów pieniędzy polskich monety i liczby wyżej wymienionych, tenże Zeznający Urodzony Jakub Charzowski siebie i swoich sukcesorów, oraz pomienionych dóbr, tak w całości, jak w części dziedziców, i jakichkolwiek Posiadaczy, z i na dobrach swoich wyżej napisanych wszystkich, przedtem wymienionemu Wielebnemu Prepozytowi Połanieckiemu, albo temu, komu on w Testamencie ostatniej woli swojej zarządzi, zapisuje, i zobowiązuje niniejszym corocznie, na Święto Świętych Trzech Króli, zaczynając płatność tego rodzaju czynszu, od Święta Świętych Trzech Króli w Roku obecnym Tysiąc Sześćset Czterdziestym Ósmym obecnie przypadającym [6 stycznia 1648 r.], i tak w konsekwencji w poszczególnych latach i w Święto pomienione, dawać, płacić, i przez swojego własnego Posłańca do rąk wyżej napisanego Prepozyta albo tego, komu on sam zarządzi, przesyłać.
Pod Zakładem [karą umowną] Sumie wyżej napisanej Głównej odpowiadającym, mianowicie Dwóch Tysięcy Florenów pieniędzy Polskich, przez pomienionego Zeznającego Urodzonego Jakuba Charzowski, i jego Sukcesorów, oraz dóbr pomienionych tak w całości, jak w części dziedziców i jakichkolwiek Posiadaczy wyżej wymienionemu Wielebnemu Prepozytowi Połanieckiemu, albo temu, komu on sam Testamentem ostatniej woli swojej zarządzi, w przypadku niezapłacenia czynszu pomienionego, w czasie i miejscu wyżej wyrażonym, podlegając zapłacie. I już od teraz tenże Zeznający Urodzony Jakub Charzowski daje i dopuszcza niniejszym, wyżej wymienionemu Wielebnemu Prepozytowi Połanieckiemu, albo temu, komu to z powyższego zarządzenia będzie służyć, na dobra wyżej opisane rzeczonym czynszem obciążone, a w tenże czynsz realną intromisję [prawne wprowadzenie w posiadanie] wraz z faktycznym użytkowaniem kiedykolwiek zechce ją przyjąć przez jakiegokolwiek Woźnego [sądowego, urzędnika egzekwującego prawo], którego sobie do tego wybierze, już od teraz przez obecny urząd jemu dodanego.
Powinien zaś i jest zobowiązany niniejszym Zeznający Urodzony Jakub Charzowski, jako też siebie oraz swoich Sukcesorów i dóbr swoich tak w całości jak w części dziedziców i jakichkolwiek Posiadaczy, z i na dobrach swoich wszystkich, pomienionemu Wielebnemu Prepozytowi Połanieckiemu, albo temu, komu on zarządzi, zapisuje i zobowiązuje, niniejszym jego samego, albo tego, komu zarządzi, z racji czynszu wspomnianego, i dóbr wyżej napisanych Sumą i czynszem opisanymi obciążonych, od wszystkich Zapisów, wcześniejszych i późniejszych, jeśli jakie na tychże dobrach przez jakiekolwiek osoby, zostały uczynione i zeznane, a także od wszelkiej pretensji prawnej, jakichkolwiek osób, jakiegokolwiek stanu, płci, i kondycji będących, w każdym Sądzie i urzędzie Królestwa, tak w całości, jak w części, ilekroć będzie potrzeba, chronić, bronić, uwalniać i wstawiać się, oraz jego samego wolnym od szkody uczynić [zagwarantować bezpieczeństwo prawne inwestycji]. Tak aby pomieniony Wielebny Prepozyt Połaniecki, albo ten, komu on testamentem ostatniej woli Swojej zarządzi, w każdym roku, i święcie opisanym, bez jakiejkolwiek przeszkody czynsz wyżej napisany pobierać mógł.
Pod innym podobnym i specjalnym Zakładem [karą umowną] Dwóch Tysięcy Florenów pieniędzy Polskich, przez opisanego Zeznającego Urodzonego Jakuba Charzowskiego, i jego sukcesorów, oraz dóbr wspomnianych, tak w całości jak w części dziedziców, i jakichkolwiek Posiadaczy, wyżej wymienionemu Wielebnemu Prepozytowi Połanieckiemu, albo temu komu on Testamentem ostatniej woli swojej zarządzi, z powodu niewypełnienia powyższych wszystkich i poszczególnych warunków, tak w całości jak w części, ilekroć zajdzie potrzeba, do zapłacenia podlegając.
A ponadto tenże Zeznający Urodzony Jakub Charzowski, siebie i Swoich Sukcesorów, z i na dobrach swoich wszystkich, opisanemu Wielebnemu Prepozytowi Połanieckiemu, albo temu komu z mocy Testamentowego tegoż Prepozyta zarządzenia będzie to przysługiwać, zapisuje i zobowiązuje, niniejszym Urodzoną Elżbietę Czerniecką z Królewna małżonkę swoją prawowitą, wraz z dwoma przyjaciółmi, jej z linii ojczystej najbliższymi krewnymi, w celu wyrażenia przez nią zgody na niniejszy Zapis Wyderkowy, przez niego w sposób wyżej opisany uczyniony i zeznany, co do praw jej, oprawy posagowej i dożywocia, a także jakiegokolwiek innego prawa przez nią na dobrach wyżej napisanych, niniejszym Zapisem wyderkowym obciążonych, od tegoż męża swego posiadanych, i jej w jakikolwiek sposób służących , do akt jakichkolwiek autentycznych Królestwa wieczystych, w ciągu dwunastu tygodni, od teraz licząc, albo jej sukcesorów przyprowadzić i osobiście stawić, oraz od niej, albo w przypadku śmierci, od sukcesorów jej, aby powyższe zostało zeznane, ważne i w efekcie skuteczne uczynić.
Pod podobnym i specjalnym Zakładem [karą umowną] Dwóch Tysięcy Florenów pieniędzy Polskich, przez rzeczonego Zeznającego, albo jego sukcesorów, wyżej wymienionemu Wielebnemu Prepozytowi Połanieckiemu, albo temu, komu on w Testamencie ostatniej woli swojej zarządzi, w przypadku gdyby wyżej napisanej Małżonki swojej albo jej sukcesorów, do wykonania powyższego w czasie i miejscu wyżej wyrażonych, nie przyprowadził, do zapłacenia podlegając.
Za który to zakład, albo zakłady rzeczone, ukryte i specjalne, tak jak wyżej powiedziano, z jakiejkolwiek rzeczy i przyczyny, do zapłacenia podlegając, a także z powodu jakiejkolwiek rzeczy obecnej, z powyższych wszystkich niedopełnionej, Pozwany już od teraz wspomniany Zeznający, Urodzony Jakub Charzowski, albo jego sukcesorzy, i dóbr rzeczonych, tak w całości, jak w części dziedzice, i jacykolwiek Posiadacze, wezwani na żądanie wyżej napisanego Wielebnego Alberta Zgodowicza Prepozyta Połanieckiego, albo tego, komu on testamentem ostatniej woli swojej zarządzi, do urzędu obecnego Grodzkiego Starosty Chęcińskiego.
Od tego czasu odstępując jak wyżej od Ziem, Powiatów, Praw i Jurysdykcji swoich jakichkolwiek własnych i właściwych, Siebie zaś z sukcesorami i dóbr rzeczonych tak w całości, jak w części dziedzicami, i jakimikolwiek Posiadaczami, oraz dobrami swoimi wszystkimi, co do odpowiedzi i Zapisowi niniejszemu w całości zadośćuczynienia, w pierwszym terminie wezwania, jako ostatecznym [zawitym, bez możliwości odroczenia], stawić się, posłusznym być, odpowiedzieć , za Zakład lub zakłady rzeczone, oraz samą rzecz obecną z powodu której z powyższych niedopełnionej wezwany, tak w całości, jak w części, ilekroć będzie potrzeba, zadośćuczynić powinien i będzie zobowiązany. Siebie zaś i potomków swoich, oraz dóbr wspomnianych, tak w całości, jak w części dziedziców, i jakichkolwiek posiadaczy zobowiązuje. Ten sam pierwszy ostateczny termin i wszystkie inne w konsekwencji tejże sprawy terminy, za zawsze ostateczne uznając, prawdziwą chorobą dla większej sprawy, małoletnością spadkobierców, służbą wojskową, poselstwem wewnątrz lub na zewnątrz Królestwa, w drodze do twierdz, lub innymi jakimikolwiek legalnymi przeszkodami i zwłokami, nie odraczając, na zwolnienie poza najbliższe obecnego urzędu terminy zwłoki sobie nie przyjmując, i żadnych wniosków, apelacji, ani ich popierania nie czyniąc, a powyższego wszystkiego karami pojedynczymi lub potrójnymi, wybiegami, fatalnościami Prawa, przedawnieniem Ziemskim, wojną, sejmami i innymi jakimikolwiek Prawa środkami i obronami nie wykręcając się, niniejszym Zapisem poprzez powyższe zaświadczając.
Działo się w Zamku Chęcińskim w piątek po Święcie Obrzezania Chrystusa Pana najbliższym [tj. w piątek po 1 stycznia]. Roku tegoż Tysięcznego Sześćsetnego Czterdziestego Ósmego [1648 r.]. Zgodził Chrzanowski, Jan Branicki Starosta Chęciński, którego to Zapisu oryginał tenże przedkładający, natychmiast od obecnego urzędu odebrał.
Działo się w Zamku Krakowskim we wtorek po Niedzieli Laetare [4 niedziela Wielkiego Postu] najbliższy. Roku Pańskiego Tysięcznego Sześćsetnego Czterdziestego Ósmego [1648 r.]. Hieronim Śmietanka, Podstarości Krakowski ręką własną. Zgodził Radwański, ręką własną. Miejsce + Pieczęci.
Trzeciego zapisu treść jest taka. Działo się we wtorek po Święcie Podwyższenia Krzyża Świętego najbliższy [wtorek po 14 września]. Roku Pańskiego Tysięcznego Sześćsetnego Czterdziestego Siódmego [1647 r.].
[Od tego momentu pisarz przechodzi z łaciny na język staropolski. Poniżej znajduje się transkrypcja z delikatnym uwspółcześnieniem ortografii dla czytelności]
Przed Urzędem Wójtowskim Połanieckim y Aktami ninieyszemi stanąwszy oblicznie [osobiście] Uczciwy [tytuł przysługujący mieszczanom] Jan Fryk y Jadwiga Odymalanka, Małżonkowie Mieszczanie Połanieccy, Zdrowi będąc na cielech, y na Umysłach swych, nieprzymuszeni, ani żadnem błędem, y chytrością niezwiedzeni, iawnie, dobrowolnie, spolnie oboie zeznali; Iż oni spolną, y nierozdzielną ręką winni są długu własnego, y realnego, Złotych Polskich Dwieście, pieniędzy pożyczanych Wielebnemu Xiędu Marcinowi Odymaliuszowi, Proboszczowi Świętego Ducha Połanieckiego, ktorego złotych Dwieście pomienione Księdzu Proboszczowi wyżej rzeczeni dłużnicy małżonkowie opisują na Łęgu swym własnym [podmokła łąka/pastwisko], nikomu niezastawionym [wolnym od długów], wspólnym kupnem nabytym, leżącym o miedzę roli Bochowskiej z jednej strony, a z drugiej Bartosza Drzbęka, końcem jednym do Łąki Głambowskiej, a drugim końcem do drogi idącej do Pastwisk, jako takowy grunt, albo Łęg, jest w sobie z starodawna wymierzony i ograniczony, tak się na nim całym rzeczeni Małżonkowie opisują i summę pomienioną asekurują [zabezpieczają].
Z taką kondycją [warunkiem] jednak, z pomienionego Łęgu długiem niniejszym obciążonego, wolno jest i będzie niniejszym dłużnikom, pomienionym Małżonkom używać, płacąc od Summy pomienionej złotych Dwóch Set, po czternaście florenów rocznie dwiema, na Dwie Raty. Pierwszą Ratę na święto świętego Wojciecha [23 kwietnia], a Drugą Ratę na święty Marcin [11 listopada], oddając takowy płat do rąk Wielebnego Księdza Odymaliusza, a po zejściu jego, sukcesorom jego, i namiestnikom Księżom Proboszczom Szpitalnym, przy tym konsekwentnie idącym, i tak wieczyście.
Przy którym rzeczonych dłużników, Małżonków, zeznaniu, warował to sobie wyżej pomieniony Wielebny Ksiądz Odymaliusz, aby takowego gruntu długiem niniejszym obciążonego, rzeczonym Małżonkom, niewolno było przedawać, ani jakokolwiek alienować [zbywać, przekazywać], bez wiadomości Księdza Proboszcza Szpitalnego, a gdyby alienować chcieli pomienieni Małżonkowie grunt rzeczony, lubo go komu innemu zaprzedać, Tedy wprzód Summę złotych Dwieście odłożyć powinni będą, lubo niniejszemu Księdu Proboszczowi, za życia będącemu, lubo namiestnikom jego drugim Proboszczom Szpitalnym, a przecież jeżeliby takowe pieniądze rzeczeni Małżonkowie przy sobie zatrzymać chcieli, przynajmniej je na równym gruncie, lubo w innych odpowiadających dobrach nieruchomych, opiszą i przeniosą.
Na co strony obydwie zgodnie zezwoliły, i prosiły, aby to w Akta wpisano. Urząd przyjął i w mocy uczynił. Wypis z akt wójtowskich połanieckich. Andrzej Formankowicz, Notariusz Przysięgły Połaniecki, ręką własną.
[Tu tekst ponownie wraca do języka łacińskiego] Czwarty wreszcie zapis w swej treści wpisany jest w aktach Jaśnie Oświeconego i Najwielebniejszego świętej pamięci Tomasza Oborskiego, Biskupa Laodycejskiego, Sufragana, Kanonika, i przy nieobsadzonej stolicy wakującej, Administratora biskupstwa krakowskiego. Roku Pańskiego Tysięcznego Sześćsetnego Czterdziestego Drugiego [1642 r.]. Dnia Dwudziestego Siódmego Czerwca.
My zaś Piotr Gembicki, Biskup wyżej wspomniany i Sąd Nasz, zważając, że dobra kościołom, jak i jakimkolwiek miejscom pobożnym z pobożnej hojności wiernych i żarliwie ofiarowane, są i słusznie powinny być uważane za Dziedzictwo Chrystusa, zapłatę za grzechy i śluby tychże wiernych, i że do żadnych innych celów nie mogą być w ogóle stosowane, jak tylko na potrzeby kościołów i utrzymanie Ubogich obracane, dlatego pokorną pobożność i gorliwość wyżej wspomnianego błagającego [proboszcza Zgodowicza] ojcowska z obowiązku urzędu Naszego z zadowoleniem przyjmując i troskliwie popierając, przede wszystkim rzeczonych wezwanych dłużej i ponad godzinę posłuchania oczekiwanych a nie stawiających się, za opornych [zaocznych/nieobecnych], jakimi słusznie byli, za namową sprawiedliwości uznaliśmy.
I w ich zaoczności [nieobecności], wpisane wyżej Zapisy, i inne jakiekolwiek wszystkie i poszczególne Darowizny, Cesje, Legaty wiernych, jakichkolwiek dóbr, czynszów, pensji, ról, łąk, ogrodów, stawów, sadzawek, w jakiejkolwiek by były ilości i obwodzie, oraz granicach będących, do wspomnianego Szpitala i Przytułku Połanieckiego, z dawien dawna, i od pierwszej jego genezy i ustanowienia w jakikolwiek sposób należących i jemu służących, gdziekolwiek leżących i znajdujących się, należało zaaprobować, potwierdzić, ratyfikować, i siłę Władzy Ordynariusza oraz wiecznej trwałości na nie nałożyć.
Uznaliśmy także, że rzeczone dobra, i czynsze, wraz z Sumami Głównymi, i innymi wszystkimi i poszczególnymi dochodami i wpływami, jakimkolwiek imieniem i nazwą by się określały, i nazywały, do wolności i immunitetu Kościelnego należało przypisać, wcielić, i głęboko włączyć, oraz na tego rodzaju Dobrach, i Sumach Głównych, a także czynszach od nich pochodzących, jak też rolach, ogrodach, łąkach, stawach, sadzawkach, i wszelkich przyległościach i przynależnościach ogółem, Szpital i Przytułek dla przyjmowania i opieki nad Ubogimi, a także osobami Żebraków i jakichkolwiek chorych, Podobnież Prepozyturę i Prepozyta Szpitalnego należało ufundować, erygować [oficjalnie, kanonicznie powołać], i uposażyć.
Jako też zaiste aprobujemy, potwierdzamy, nakładamy, przypisujemy, wcielamy, włączamy, fundujemy erygujemy i uposażamy.
Dalej. Regulamin [porządek/ordynację] we wspomnianym Szpitalu wieczyście i nienaruszalnie, przez wszystkich mający być przestrzeganym, taki oto przepisujemy. A przede wszystkim: za wyraźną zgodą i wolą wyżej napisanego Alberta Zgodowicza, wspomnianą Sumę Główną Dwóch Tysięcy Florenów Polskich, wraz z czynszem od niej corocznie pochodzącym, a także rzeczoną Sumę Główną Dwustu florenów Polskich, i Czynsz za nią należny do zapłacenia, i wreszcie połowę rocznego czynszu od wspomnianej Sumy Głównej Tysiąca florenów Polskich, przez wyżej napisanego Stanisława Cieniowicza ofiarowanej, corocznie pochodzącą, Mianowicie Trzydzieści Pięć florenów Polskich, na powiększenie dawnego Uposażenia, i Prowizji [zaopatrzenia], Prepozytury, i jej Prepozytowi [proboszczowi] wspomnianego Szpitala na ten czas będącemu, i na jakiekolwiek jego dowolne użyteczności [potrzeby], corocznie mającą być obracaną, z pewnej Wiedzy Naszej i upodobania wyznaczamy i aplikujemy [przeznaczamy].
Drugą zaś połowę Czynszu tegoż Cieniowicza, i pozostałe wszystkie i poszczególne dobra, czynsze, pożytki, wpływy, i dochody jakiekolwiek, a także role, ogrody, łąki, z dawien dawna przez pobożnych wiernych zapisane, z tychże samych przyległościami i przynależnościami ogółem, dla samego Szpitala i na przyjmowanie oraz opiekę nad Ubogimi, w wikt i odzienie ich zaopatrując, przypisujemy i przeznaczamy.
Także wspomnianemu Szpitalowi i Ubogim Dwóch Mężów Posiadających [posesjonatów, właścicieli ziemskich/nieruchomości w mieście], z urzędów, i całego Magistratu Połanieckiego do tego odpowiednich znalezionych, w każdym roku, wedle przepisu Świętego Soboru Trydenckiego, i Statutów Synodu Prowincjonalnego, przez Prepozyta Szpitala rzeczonego i Cały Magistrat mających być wybieranymi, na Prowizorów [zarządców/opiekunów] i administratorów wyznaczamy, i że tak być powinno zarządzamy. Których to Dwóch Mężów corocznie od tego rodzaju administracji i prowizoratu zmieniania, albo także, jeśli się dobrze sprawowali, na kolejne lata zatwierdzania i utrzymywania, tenże Prepozyt i Magistrat pełną władzę mieć będzie.
Także ustanawiamy: Aby tego rodzaju Prowizorowie i Administratorzy wierny Rachunek i kalkulację, z pobranych dochodów, i wydatków, wpływów, i całej swojej administracji, wobec tychże Prepozyta Szpitala i dwóch Wydelegowanych Mężów, przez rzeczony Magistrat corocznie mających być przeznaczonymi, raz w roku w każdym roku, na Święto Bożego Narodzenia, albo w oktawie tegoż czynili.
Także ustanawiamy: Aby Prepozyt [proboszcz szpitalny] na dany czas będący, pierwsze role i zwierzchnictwo, czy też przewodnictwo, tak w zarządzaniu sprawami duchowymi, jak i rządzeniu dobrami doczesnymi rzeczonego Szpitala posiadał, a praw i dóbr oraz jakichkolwiek dochodów, od jakichkolwiek osób, na koszt wspólny, o ile rzecz będzie wspólna, w przeciwnym razie tego, do kogo z Prawa własności będzie należeć, za pośrednictwem Prawa, a także jakimkolwiek innym lepszym sposobem, dochodzić był zobowiązany.
Także ustanawiamy: Aby Prepozyt na dany czas będący, żnąc to co doczesne [czerpiąc dochody], z racji tegoż beneficjum, siał także to co duchowe, mianowicie: Dwie Msze Czytane za Zmarłych [Requiem], albo Codzienne odprawił, przez siebie, albo przez swojego zastępcę, gdy [sam będzie] prawnie przeszkodzony, Jedną w każdym Tygodniu, w dniu wolnym, za Dusze wyżej napisanego Alberta Zgodowicza, i innych wszystkich Fundatorów Szpitala: Drugą zaś w poszczególnych Miesiącach, raz za Duszę wspomnianego Kapłana Stanisława Cieniowicza.
Ponadto tenże Prepozyt Szpitala pieczę główną nad Szpitalem i Ubogimi, oraz nad wszystkimi dobrami tegoż niech sprawuje. Sakramentów Kościelnych Ubogim niech udziela, Egzorty [kazania/nauki] w Kościele Szpitalnym w odpowiednim czasie niech czyni, w Kadzeniach, Procesjach, w Dniach i Świętach uroczystych, kiedykolwiek i ilekroć wystawienie Najświętszego i Czcigodnego Sakramentu będzie miało miejsce w Kościele Parafialnym Połanieckim, winien bezwzględnie uczestniczyć, i nabożeństwo tego rodzaju swoją obecnością uświetniać, a ponadto spowiedzi wiernych we wspomnianym Kościele Parafialnym Połanieckim w Święta Najświętszej Maryi Panny, mianowicie Jej Niepokalanego Poczęcia, Oczyszczenia, Nawiedzenia, Wniebowzięcia, Narodzenia, i w Czasie Komunii Wielkanocnej, słuchać będzie zobowiązany.
Także ustanawiamy, aby Prepozyt Kościoła Parafialnego Połanieckiego, a także tenże Kościół, wspomnianemu Prepozytowi Szpitala na dany czas będącemu, z racji powyższych obowiązków, które w Kościele Parafialnym zobowiązany będzie znosić [wykonywać], Wino i Chleb czyli hostie, do Mszy przez niego odprawianych, bez jakiegokolwiek sprzeciwu i oporu na wieki, i dobrowolnie dostarczał, i dostarczać był zobowiązany . Także Ustanawiamy: Aby Ubodzy rzeczonego Szpitala, majestat Najwyższego i wszechmogącego Boga za wszystkich Fundatorów Szpitala, wedle swoich możliwości błagali, na jakiekolwiek nabożeństwa uczęszczali, i uczęszczać, zwłaszcza silniejsi, się starali. A także pobożne, i przez Kościół Katolicki zaaprobowane, lub tolerowane pieśni i Litanie, wedle zarządzenia Prepozyta swego, śpiewem jakim będą w stanie, donioślejszym, pobożnie śpiewali.
Także Ustanawiamy: Aby Ubodzy, rzeczonego Szpitala, wraz z dwoma tylko Prowizorami [zarządcami majątkowymi], w urzędzie będącymi, prawdziwych ubogich, i Żebraków, bez żadnego względu i faworyzowania osób, przyjmowania i dopuszczania do Szpitala wszelką władzę mieli.
Także Ustanawiamy: Aby na Prepozyturę rzeczonego Szpitala, ilekroć i w jakikolwiek sposób by zawakowała, osobę odpowiednią, i to Patrycjusza Połanieckiego [mieszczanina wywodzącego się z Połańca], Świeckiego [księdza diecezjalnego], a nie Zakonnika, Patroni i Kolatorowie tegoż, w celu ustanowienia na urzędzie Duchownym, w prawnym czasie prezentowali, i o zaprezentowanie się postarali.
Także Ustanawiamy: i ustanawiając mocno, Prawo patronatu i nadawania, czy też prezentowania na rzeczoną Prepozyturę sławetnym Burmistrzowi i Rajcom, rzeczonego Miasta Połańca, teraz i na dany czas będącym, wyraźnie i z pewnej wiedzy Naszej, po wieczne i przyszłe czasy, rezerwujemy, i łaskawie przyznajemy.
Także Ustanawiamy: Aby Pieniądze z dochodów, jakichkolwiek, z Jałmużn pobożnych, czy to legatów [zapisów testamentowych], temuż Szpitalowi, i Ubogim, po chrześcijańsku ofiarowanych, zebrane, w Jednej Skrzyni, albo szkatule, na trzy zamki zamkniętej, wiernie, przez Prepozyta i Prowizorów, wkładane, były przechowywane; do której to Jeden Klucz Prepozyt, drugi Prowizorowie, a trzeci Jeden z Magistratu posiadający dobra, i wiarygodny, niech mają, i każdy z nich niech ma. Którą to Skrzynię w miejscu bezpiecznym mającą być zdeponowaną, i strzeżoną, ci sami mężowie, klucze przy sobie zatrzymując, opieczętować, i nienaruszoną oddać, będą zobowiązani.
Ponadto zarządzamy. i zarządzając, wyżej napisanych Prepozytów Kościołów Szpitalnego i Parafialnego, Ubogich, i Prowizorów, i cały Magistrat Połaniecki, na dany czas będących, i innych wszystkich i poszczególnych, do wypełnienia tych zobowiązań, i wszystkich obowiązków wyżej wyrażonych, każdego z nich odpowiednio i wedle rozporządzenia dotyczących, pod ciężarem sumienia, i groźbą surowego Sądu Wszechmogącego Boga, na wieki zobowiązujemy, i obligujemy, a jednocześnie na rzeczoną Prepozyturę Szpitalną nowo erygowaną, jak wyżej napisano, wakującą, wyżej napisanego Alberta Zgodowicza, Zaprezentowanego, z zachowaniem tego, co z prawa należy zachować, ustanawiamy i wprowadzamy na urząd [inwestujemy, nadajemy beneficjum].
Pieczę nad duszami Ubogich, Administrację spraw duchowych, i zarząd rzeczami doczesnymi, temuż w rzeczonym Szpitalu powierzamy, a wszystkie braki, jeśli jakie z prawa, lub z faktu, wokół powyższego zaszły, uzupełniamy i uzdrawiamy [sankcjonujemy prawnie], i Listy aprobaty, erekcji i fundacji w zwykłej formie wydać rozkazujemy.
A ponieważ rzeczony Albert Prepozyt na powiększenie uposażenia i Prowizji Prepozytury rzeczonego Szpitala wspomnianą Główną Sumę Dwóch Tysięcy florenów wraz z Czynszem od niej pochodzącym, z własnego majątku, zrządzeniem boskim sobie udzielonego, wniósł i zapisał, dlatego z pewnej Wiedzy Naszej, temuż Albertowi, aby rzeczoną Prepozyturę i Szpital, ze wszystkimi swymi pożytkami, i dochodami ogółem, aż do końca dni Życia swego, wraz z Kościołem Parafialnym Połanieckim i wszystkimi w równej mierze jego pożytkami, i wpływami, zatrzymać, i z nich swobodnie korzystać mógł, Powagą ordynariusza pozwoliliśmy, i z nim w tym względzie łaskawie dyspensowaliśmy [zwolniliśmy z zakazu łączenia dwóch urzędów kościelnych]. Całe jednak i nienaruszone Prawo, co do wszystkiego w rzeczonym Szpitalu Nam i Sukcesorom Naszym, Biskupom Krakowskim na wieki rezerwujemy.
Na wiarę czego niniejsze listy Pieczęcią Naszą opatrzyć rozkazaliśmy. Działo się i Dano w Krakowie. W dniu Księżyca [tj. w poniedziałek] Dwudziestego Trzeciego Miesiąca Stycznia, Roku Pańskiego Tysięcznego, Sześćsetnego, Pięćdziesiątego, Pierwszego [23 stycznia 1651 r.]. W Indykcji Rzymskiej Czwartej, Pontyfikatu Najświętszego Pana Naszego Pana, Innocentego, z bożej opatrzności Papieża Dziesiątego, tego imienia szczęśliwie obecnie panującego, Roku jego siódmego. W obecności Prześwietnym i wielce Wielebnym [świadkom]: Justowi Słowikowskiemu, Kanonikowi i Archiprezbiterowi Krakowskiemu, Generalnemu Audytorowi Spraw [sędziemu w sądzie biskupim], Stanisławowi Łapie, Proboszczowi w Siemoni, Doktorom obojga praw [prawa kanonicznego i rzymskiego] i Janowi Grabowskiemu Doktorowi Filozofii, publicznemu z nadania Świętej Władzy Apostolskiej i akt Sądu Naszego Notariuszowi, oraz wielu innym.
[Tutaj następuje zmiana charakteru pisma – to późniejszy dopisek uwierzytelniający kopię, stanowiący klamrę z dopiskiem z pierwszej strony dokumentu]
Z akt spraw Kurii Biskupiej Krakowskiej wyjęte [wypisane], i pieczęcią Jaśnie Oświeconego, Najznakomitszego i Najwielebniejszego Pana Jana Pawła Gawina Woronicza [biskupa krakowskiego w latach 1815–1829, późniejszego prymasa Królestwa Polskiego], Biskupa Krakowskiego, Senatora Królestwa Polskiego, Kawalera Krzyża Wielkiego Orderu Świętego Stanisława, opatrzone.
Tomasz Świątkowski, Doktor Świętej Teologii [S.T. Dr.], Kanonik Kielecki, Komisarz Generalny Krakowski, Asesor [podpis poświadczający zgodność kopii z oryginałem].
[W lewym dolnym rogu adnotacja kancelaryjna]: Odczytano [Lectum].








