Połaniec na miedziorycie z 1855 r. Odkrywamy XIX-wieczną mapę regionu

apraszamy do zobaczenia mapy topograficznej, na której głównym obszarem jest miasto Połaniec. Wydany w Głogowie (w słynnym wydawnictwie Carla Flemminga) arkusz jest owocem pracy wybitnych specjalistów tamtej epoki. Za koncepcję i precyzyjne rysunki odpowiadali Friedrich H. Handtke oraz Gottlob Daniel Reymann – legendarny kartograf, którego mapy wyznaczały ówczesne standardy dokładności w Europie.

Mapa nie zyskałaby jednak swojej ostatecznej formy bez kunsztu rytowników: F. Eitnera i H. Webera. Wykonali oni ją w niezwykle wymagającej technice miedziorytu. Proces ten polegał na żmudnym żłobieniu detali topograficznych rylcem w miedzianej płycie, co pozwoliło na uzyskanie fenomenalnej ostrości linii na finalnym arkuszu. Sama mapa zajmuje powierzchnię 25×36 cm, a wydrukowano ją na nieco większym papierze o wymiarach 38×47 cm.

Rzeźbę terenu, czyli wszelkie wzniesienia i doliny, zaznaczono za pomocą tradycyjnego kreskowania (metody szrafowania). Skala mapy wynosi około 1:200 000, a podziałka liniowa precyzuje, że jedna mila geograficzna odpowiada 3,7 cm na papierze. Co niezwykle ciekawe, punktem odniesienia dla długości geograficznej nie jest tutaj brytyjskie Greenwich, lecz południk zerowy Ferro (przechodzący przez wyspę Hierro na Wyspach Kanaryjskich) – standard powszechnie stosowany w dawnej kartografii.

Na dolnym marginesie arkusza znalazło się również miejsce na objaśnienie skomplikowanych granic politycznych, a puste odwrocie mapy (verso blanco) jest typowym zabiegiem dla map przeznaczonych do oprawy lub łączenia w większe atlasy. Dziś ten wyjątkowy miedzioryt spoczywa w zbiorach Biblioteki Narodowej.

W 1855 roku architektura Połańca była niemal w całości drewniana. Murowane domy należały do rzadkości. Serce miasteczka stanowił Rynek, na którego środku wznosił się duży, drewniany dom zajezdny, służący za miejsce odpoczynku dla kupców (pełnił też funkcję dawnego ratusza). Przez środek Rynku oraz przy głównych ulicach (np. Krakowskiej i Kościelnej) biegły odkryte kanały odprowadzające wodę i nieczystości. Aby nikt do nich nie wpadł, zabezpieczano je drewnianymi barierami, oheblowanymi, jasnopopielatymi słupkami połączonymi poręczami.

Wisła wówczas stanowiła twardą granicę państwową między Imperium Rosyjskim a Cesarstwem Austriackim (Galicją). Połaniec był więc typowym miastem nadgranicznym. Z jednej strony stacjonowali tu carscy urzędnicy, celnicy i straż graniczna, z drugiej kwitł handel i, co naturalne dla takich miejsc, przemyt.