Pieczęć Miasta Osieka z 1774 roku. Królewski monogram i Jagielloński krzyż

ad literami góruje otwarta korona królewska z wyraźnie zaznaczonymi sterczynami. W samym sercu odcisku pieczęci, tuż pod koroną królewską, umieszczono spleciony inicjał AR (z łac. Augustus Rex – król August). Co ciekawe, w 1774 roku na tronie zasiadał już Stanisław August Poniatowski, który posługiwał się monogramem SAR. Obecność „AR” sugeruje, że albo zachowano tu tradycyjny znak z czasów dynastii saskiej (królów Augusta II lub Augusta III), albo starsza matryca uległa zniszczeniu i podczas odtwarzania jej w 1774 roku rzemieślnik skopiował stary, utrwalony w świadomości mieszkańców wzór.

Po lewej stronie monogramu widnieje podwójny krzyż tzw. patriarchalny, który opiera się na podstawie przypominającej rzemieślniczą beczkę. Był on osobistym znakiem dynastii Jagiellonów. Do dziś widnieje na litewskiej Pogoni, a także w herbach Słowacji i Węgier. W Polsce jest głównym elementem herbu województwa świętokrzyskiego, nawiązując bezpośrednio do słynnych relikwii przechowywanych w klasztorze na Łysej Górze. Krzyż patriarchalny na drewnianej beczce to zapewne ukłon w stronę ówcześnie dominujących lokalnych cechów np. bednarzy lub też symbol handlu spławnego Wisłą, który w osiemnastowiecznych miastach naszego regionu napędzał gospodarkę.

Dość zagadkowo wygląda prawa strona monogramu. Wydaje się, że znajduje się tam sylwetka ptaka z uniesioną głową i dłuższą szyją. Przypomina on czaplę, żurawia lub łabędzia. Ale naszym zdaniem może to być najprawdopodobniej zniekształcony, wyrysowany heraldyczny orzeł, któremu grawer nadał smukłą i nietypową sylwetkę. Ptak w szponach dumnie dzierży inicjał miasta. Litera “O” została celowo zwężona przez rzemieślnika po to, aby dobrze wpasowała się w wąską przestrzeń między rozłożystym monogramem AR a napisami w otoku.

W dolnej części pola pieczęci rytownik umieścił dwie symetrycznie skrzyżowane gałązki. Są to gałązki wawrzynu lub palmy. W epoce nowożytnej stanowiły one powszechny symbol pomyślności i chwały. Pod monogramem AR znajduje się samotna, wyraźna gwiazda o ośmiu ramionach. Dokładnie taka sama, jak gwiazdki rozdzielające słowa w otoku. W sfragistyce nowożytnej gwiazda umieszczona centralnie w polu pieczęci pełniła rolę znaku dystynkcyjnego. Miała zrównoważyć optycznie kompozycję i oddzielić monogram monarchy od gałązek laurowych/palmowych. Osiem promieni w tradycji chrześcijańskiej często symbolizuje nowe otwarcie, zmartwychwstanie, a także stanowi nawiązanie do Stella Maris (Gwiazdy Morza), czyli symbolu pomyślności i opieki opatrzności nad miastem.

Na koniec odniesiemy się jeszcze samej daty, czyli do 1774 roku. Data na pieczęci przypada na dramatyczny moment w dziejach Rzeczypospolitej. Zaledwie dwa lata po I rozbiorze i w trakcie obrad Sejmu Rozbiorowego zatwierdzającego traktaty podziałowe. Osiek pozostał wówczas w granicach Korony, stając się miastem położonym znacznie bliżej nowej granicy z zaborem austriackim. W tym niespokojnym czasie manifestacja przynależności do dóbr monarchy poprzez dumny napis “I.K. MO.” oraz królewskie insygnia miała wymiar nie tylko urzędowy, ale i patriotyczny.

Całość przedstawia niesamowity kunszt ówczesnego rzemieślnika. Współczesne herby to zazwyczaj surowe, zgeometryzowane wektory. Ale ta dawna pieczęć osiecka była rękodziełem, łączącym wielką politykę (korona) z lokalną codziennością (beczka).