Dzień Samorządu Terytorialnego w Połańcu. 36 lat wolnego samorządu na tle wielkiej historii

📌 W SKRÓCIE:

• Historia samorządności w Połańcu sięga XIII wieku, gdy miasto funkcjonowało jako gród i kasztelania, co stanowiło zalążek późniejszych struktur.
• 18 lipca 1264 roku książę Bolesław V Wstydliwy nadał Połańcowi prawa miejskie, wprowadzając urząd wójta oraz ławę miejską.
• Za panowania Kazimierza Wielkiego (XIV wiek) w Połańcu nastąpił rozkwit samorządności, z radą miejską i burmistrzem wybieranymi przez mieszkańców.
• W 1472 roku król Kazimierz Jagiellończyk sprzedał Połaniec i wójtostwo Janowi z Rytwian, co na pewien czas uzależniło miasto od rodu Jastrzębców.
• Po upadku Powstania Styczniowego, w 1869 roku, władze carskie odebrały Połańcowi prawa miejskie, degradując go do statusu osady wiejskiej.
• W czasach PRL, w 1950 roku, niezależny samorząd terytorialny został zniesiony przez komunistów i zastąpiony scentralizowanym systemem rad narodowych.
• Po 111 latach, w 1980 roku, Połaniec ponownie uzyskał prawa miejskie, co było impulsem do jego prężnego rozwoju.
• 8 marca 1990 roku uchwalono ustawę o samorządzie terytorialnym, a 27 maja 1990 roku odbyły się pierwsze wolne wybory samorządowe do Rady Miejskiej w Połańcu.
• 12 czerwca 1990 roku Mieczysław Pawlak został pierwszym burmistrzem Połańca po odrodzeniu samorządu.
• W 2002 roku wprowadzono bezpośrednie wybory burmistrza przez mieszkańców. Jacek Tarnowski, wybrany w 2006 roku, pełnił tę funkcję przez rekordowe 15 lat.
• 7 kwietnia 2024 roku Jacek Benedykt Nowak został wybrany na burmistrza Miasta i Gminy Połaniec na kolejną pięcioletnią kadencję.

zień Samorządu Terytorialnego to bardzo ważna data w naszym kalendarzu. Jest polskim świętem państwowym obchodzonym co roku 27 maja. Często jest ono połączone z Dniem Pracownika Samorządowego. Dlaczego akurat tego dnia? Wszystko zaczęło się 29 czerwca 2000 roku.

Wtedy Sejm Rzeczypospolitej Polskiej podjął ważną decyzję na pamiątkę wielkiego wydarzenia z naszej najnowszej historii. Tym wydarzeniem były pierwsze w pełni demokratyczne wybory samorządowe. Odbyły się one dokładnie 27 maja 1990 roku. Ludzie wreszcie mogli sami zdecydować, kto będzie rządził w ich miastach i wsiach. Wcześniej, przez cztery długie dekady, system wyglądał zupełnie inaczej. W czasach komunizmu istniały rady narodowe. Zastąpiły one wolny samorząd już w 1950 roku. Wtedy o wszystkim decydowała władza centralna. Zwykły obywatel miał bardzo mały wpływ na to, co buduje się na jego ulicy. Rok 1990 zmienił wszystko. Wybory z 27 maja symbolicznie rozpoczęły najnowszą historię naszej połanieckiej samorządności.

Z okazji tego pięknego święta jako portal historyczny chcielibyśmy zaprosić naszych czytelników do spojrzenia w przeszłość. Miasto i Gmina Połaniec ma bardzo bogatą historię samorządności. Mimo historycznych zawirowań, mieszkańcy Połańca zawsze angażowali się w zarządzanie miastem. Rządzili tu różni ludzie. Byli kasztelanowie, wójtowie, naczelnicy i burmistrzowie. Każda epoka miała swoje problemy. Każda epoka miała też swoich bohaterów. W dzisiejszym artykule zapraszamy w podróż na fali czasu przez wieki. Zobaczymy, jak dawniej zarządzano Połańcem. Poznamy ludzi, którzy budowali nasze miasto. Dowiemy się, jak wielką drogę przeszliśmy od średniowiecza do dzisiaj.

Dawne czasy i pierwsi władcy Połańca

Historia samorządności w Połańcu jest długa i fascynująca. Sięga bardzo głęboko w przeszłość do XIII wieku, gdy rozpoczął się proces scalania kraju po rozbiciu dzielnicowym. Zanim nasze miasto zaczęło przypominać to, które znamy dzisiaj, wyglądało zupełnie inaczej. Połaniec pełnił wtedy funkcję grodu. Początek jego intensywnego rozwoju datuje się natomiast na okres po zakończeniu obrad Sejmu Lubelskiego, czyli na XVI wiek. Choć trudno mówić wtedy o “samorządzie” we współczesnym rozumieniu w okresie wczesnego średniowiecza, to właśnie instytucje i urzędy istniejące w tamtych czasach stały się podwalinami późniejszych struktur samorządowych.

Już od czasów pierwszych Piastów, kiedy Połaniec był grodem i kasztelanią, istniały tu stanowiska municypalne, odpowiedzialne za zarządzanie miastem i zapewnienie jego mieszkańcom odpowiednich warunków życia. Zalążki samorządu terytorialnego w Połańcu pojawiły się dopiero wraz z procesem lokacji miasta i nadaniem mu praw miejskich. W początkowym okresie najważniejszą osobą w Połańcu był kasztelan, reprezentujący władzę centralną na terenie kasztelanii. Był on bezpośrednim przedstawicielem władzy centralnej, czyli króla lub księcia, na naszym terenie. Kasztelan przede wszystkim dowodził wojskiem w czasie wojny. Kiedy zbliżał się wróg, to on organizował pospolite ruszenie. Zbierał zbrojnych ludzi i bronił grodu. Zarządzał także grodami królewskimi i pilnował, aby wszystko działało w nich sprawnie.

Jeśli ktoś popełnił przestępstwo na terenie kasztelanii, stawał przed sądem. Kasztelan wysłuchiwał świadków i wydawał wyrok. Sprawował również pieczę nad finansami. Pobierał podatki i różne daniny od mieszkańców. Zabrane dobra przekazywał na dwór władcy. Musiał dbać o ogólne bezpieczeństwo i porządek publiczny na drogach. Znamy z historii kilka ciekawych nazwisk. Pierwszym znanym z imienia kasztelanem w Połańcu był Mirosław herbu Lubowla. Ostatnim człowiekiem, który nosił godność kasztelana związanego z tym terytorium, był senator Pius Kiciński. Istnienie ważnego grodu kasztelańskiego w Połańcu było kluczowe, ponieważ to właśnie wokół tego ośrodka władzy państwowej rozwinęła się osada, która z czasem wyewoluowała w silne miasto z własnym, prężnym samorządem.

Najważniejsze historyczne stanowiska w Połańcu (od średniowiecza do XX wieku) to:

1. Kasztelan – najważniejszy urzędnik w średniowieczu. Reprezentował króla. Dowodził wojskiem i pobierał podatki. Pilnował porządku.
2. Wójt – pojawił się w XIII wieku. Był to urząd często przekazywany z ojca na syna. Sądził ludzi i zarządzał miastem.
3. Ława miejska – byli to wybrani przedstawiciele mieszkańców. Pomagali wójtowi w sądzeniu i doradzali w ważnych sprawach.
4. Rajcy (Rada Miejska) – stanowisko od XIV wieku. Mieszkańcy wybierali ich sami. Rządzili finansami i gospodarką miasta.
5. Burmistrz – urząd, który pojawił się wraz z rozwojem rad miejskich. Pełnił funkcję przewodniczącego rajców, z czasem przejmując od wójta główną władzę administracyjną w mieście. Współcześnie to bezpośrednio wybierany gospodarz i szef władzy wykonawczej w samorządzie.
6. Pisarz miejski – urzędnik, który umiał pisać i czytać. Zapisywał ważne dokumenty i umowy dla miasta.
7. Sekretarz urzędu – osoba dbająca o porządek w miejskich dokumentach w późniejszych wiekach (i obecnie jeden z najważniejszych urzędników dbających o organizację pracy magistratu).
8. Naczelnik Miasta i Gminy – główny szef w czasach PRL w pionie administracyjnym. Gospodarz terenu, odpowiadał za urzędy, inwestycje, szkoły i realizację planów gospodarczych. Wykonywał państwowe dyrektywy.
9. Przewodniczący Rady Narodowej – stał na czele lokalnej rady w czasach PRL. Zastępował wolny samorząd.

Narodziny ośrodka miejskiego

Prawdziwy przełom w historii naszego grodu nastąpił, jak wyżej wspomnieliśmy, w XIII wieku. Dokładnie 18 lipca 1264 r. wydarzyło się coś wspaniałego. Książę Bolesław V Wstydliwy (1226-1279) wydał specjalny dokument lokacyjny. Na jego mocy Połaniec oficjalnie otrzymał prawa miejskie.

Od tego momentu przestał być zwykłą osadą pod grodem, stając się prawdziwym miastem. Zmienił się sposób zarządzania. Zaczęły kształtować się nowe struktury władzy, a na czele miasta stanął wójt. W dokumencie z 1264 roku zapisano, że wójtostwo w Połańcu dostaje Mikołaj, syn Bartłomieja. Bartłomiej był już wcześniej wójtem. Pokazuje to, że stanowisko przechodziło często z ojca na syna. Wójt miał bardzo dużą władzę. Sprawował w mieście władzę sądowniczą, administracyjną i decydował o wielu codziennych sprawach mieszkańców.

Ciekawostką jest to, że bycie wójtem przynosiło duże pieniądze. Wójtostwa w miastach królewskich, takich jak nasz Połaniec, były bardzo cenne. Często można było je po prostu kupić lub sprzedać. Znamy z historii takie przypadki np. w 1355 roku wójt połaniecki o imieniu Mikołaj, syn Macieja sprzedał wieś Rudniki. Kupiła ją jego siostra Elżbieta za ogromną kwotę 120 grzywien. Z kolei w 1408 roku inny wójt Połańca, Marcin, sprzedał całe swoje wójtostwo Mikołajowi z miejscowości Łubnice. Czasami to sam król dawał komuś stanowisko wójta w prezencie. Tak było w przypadku Andrzeja Dziedzickiego. 22 sierpnia 1594 roku król Zygmunt III Waza (1566-1632) podarował mu wójtostwo połanieckie do końca życia.

W pracy wójtowi pomagała ława miejska, czyli specjalna grupa ludzi, która składała się z szanowanych przedstawicieli mieszkańców. Uczestniczyli oni głównie w procesie sądzenia. Pomagali wydawać sprawiedliwe wyroki.

Złoty wiek samorządu. Rada i burmistrz

Wielkie zmiany na lepsze przyniósł wiek XIV. Wtedy w Polsce rządził król Kazimierz Wielki (1333–1370). Za jego panowania nastąpił rozkwit samorządności w Połańcu. Władzę w mieście sprawowała rada miejska, złożona z rajców wybieranych przez mieszkańców. Na czele rady stał burmistrz. Był to wielki krok w stronę demokracji, bo mieszkańcy mogli wreszcie sami wybierać swoich rajców.

Rajcy decydowali o najważniejszych sprawach miasta, zajmowali się finansami, gospodarką i sądami. Na ich czele stał burmistrz jako szef rady i reprezentant całego miasta. Znamy kilka bardzo starych nazwisk ludzi, którzy pełnili tę funkcję np. w 1578 roku burmistrzem Połańca był Bartłomiej Frick. Z kolei znacznie później, w 1817 roku, funkcję tę pełnił Wincenty Puchacki. Pomiędzy nimi, a także po nich, rządziło miastem wielu dobrych gospodarzy. W 1818 roku burmistrzem był Antoni Widuliński, a w latach 1825, 1828 i 1836 miastem kierował Józef Ignacy Stankiewicz.

Do prawidłowego działania miasta potrzebni byli też inni ludzie. Bardzo ważne było stanowisko pisarza miejskiego. Pisarz zajmował się dokumentacją. Tworzył miejskie archiwa i spisywał ważne umowy handlowe. Z dawnych ksiąg wiemy, że funkcję pisarza miejskiego pełnili między innymi Antoni Górecki w 1810 roku oraz Onufry Łubieński w 1814 roku. Pisarzem był też Błażej Wójcikiewicz w latach 1821-1822. Miasto miało również swoich sekretarzy urzędu municypalnego np. Kazimierz Pikulski i Józef Dobczyński.

Połaniec żył swoim rytmem. Burmistrzowie podejmowali codzienne decyzje. W 1846 roku ówczesny burmistrz Ksawery Wścieklica podjął ważną decyzję gospodarczą. Skasował odbywające się w mieście poniedziałkowe targi. W 1860 roku z kolei burmistrz Dominik Brzozowski stworzył specjalne sprawozdanie historyczno-statystyczne Połańca. Były to normalne sprawy, którymi żyło ówczesne społeczeństwo.

Ciemne chmury i utrata praw miejskich

Niestety, historia naszego miasta to nie tylko pasmo sukcesów. Samorządność w Połańcu przeżywała również bardzo trudne chwile. Często była ona ograniczana. W XV wieku Połaniec podobnie jak wiele innych miast w Polsce doświadczył trudności związanych z rosnącą potęgą magnaterii. Już w 1472 roku król Kazimierz IV Jagiellończyk (1427-1492) potrzebował pieniędzy. Postanowił sprzedać miasto Połaniec i wójtostwo na rzecz Jana z Rytwian. Skutkiem tego było uzależnienie się Połańca od potężnego rodu Jastrzębców. Mimo to rada miejska nadal funkcjonowała, a mieszczanie zachowali prawo do udziału w wyborze władz. 

Później, w wiekach XVI i XVII, przez nasze ziemie przetaczały się wojny. Miasto niszczyły liczne klęski, które odbiły się negatywnie na jego rozwoju, w tym na funkcjonowaniu samorządu. Mimo to, uparci mieszkańcy wciąż wybierali swoich radnych. Prawdziwy upadek lokalnej władzy nadszedł w wieku XVIII i XIX. Wtedy rola rady miejskiej mocno spadła. Miastem rządzili burmistrzowie, ale bardzo często narzucała ich władza centralna lub zaborcy.

Najgorszy moment w historii nowożytnej przyszedł jednak w drugiej połowie XIX wieku. Mieszczanie nadal mieli prawo do wybierania rady miejskiej, choć jej kompetencje były znacznie ograniczone. Po upadku powstania styczniowego władze carskie postanowiły ukarać Polaków i zastosowali ostre represje. Wiele małych miasteczek w Królestwie Polskim ukarano za pomoc powstańcom. W 1869 roku, po ponad 600 latach Połaniec utracił prawa miejskie. Z dumnego miasta stał się zwykłą osadą wiejską. W konsekwencji doszło do zmiany całej struktury władzy. Usunięto burmistrza i radę miejską. Zamiast nich pojawił się wójt gminy wiejskiej. Pierwszym wójtem, wybranym po degradacji w 1869 roku, został Bartłomiej Sokołowski z Brzozowej.

Administracja i samorząd Połańca w cieniu wielkiej historii XX w.

Przez kolejne 111 lat Połaniec pozostał gminą wiejską. Mimo to tradycja wyborów lokalnych nie zginęła. Mieszkańcy nadal brali udział w wyborze wójta i rady gminnej. Kiedy Polska odzyskała niepodległość po I wojnie światowej, nastał lepszy czas. W 1918 roku wójtem gminy został Jan Kos z Kamieńca. W 1922 roku stanowisko to zajmował Franciszek Murczkiewicz, w 1928 r. Marcin Korczak, a w 1932 r. Wincenty Pławski. W 1937 roku stanowisko wójta objął Wawrzyniec Słonina ze Zrębina. Administrację prowadził sekretarz gminy. W dwudziestoleciu międzywojennym sekretarzami byli Michał Chorab oraz Jan Liwiński.

Czas II wojny światowej był dramatyczny. Niemieccy okupanci brutalnie zwalczali polską administrację. Na początku 1942 roku doszło do nieszczęścia, gdy zmarł na zawał serca wójt Wawrzyniec Słonina. Zastąpił go wówczas Stanisław Jarzyna. Niestety, prześladowania trwały. 20 lipca 1943 roku Niemcy aresztowali kolejnego wójta gminy Franciszka Wiącka oraz sekretarza Józefa Górala. Byli to odważni ludzie, którzy służyli lokalnej społeczności w najgorszych czasach. Zaraz po wojnie, w 1947 roku, wójtem Połańca został Józef Tarnowski.

Po wojnie nastał okres Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Nowa władza miała zupełnie inny pomysł na rządzenie. W 1950 roku komuniści znieśli niezależny samorząd terytorialny. Wprowadzono system rad narodowych. Nie były to wolne organy. Wszystko było ściśle kontrolowane przez partię państwową. W tym okresie rządzili nowi ludzie. Powstało stanowisko Przewodniczącego Gromadzkiej, a potem Gminnej Rady Narodowej. Przez lata funkcje przewodniczenia GRN pełnili znani w okolicy ludzie. W 1954 roku przewodniczącym został Edward Korczak. W 1961 i 1965 roku był to Edward Iskra. W 1967 r. Włodzimierz Bednarski, a w 1969 r. Feliks Warchałowski. W 1973 roku utworzono nową Gminną Radę Narodową. Jej przewodniczącym został Tadeusz Brzeziński z Ruszczy.

Obok przewodniczącego wprowadzono nową, bardzo ważną funkcję Naczelnika Gminy. Naczelnik pełnił rolę dzisiejszego burmistrza, ale musiał “słuchać rozkazów” z samej góry. Od 1973 roku stanowisko to sprawowali różni urzędnicy. Pierwszym był Stefan Jarzyna (1936-2010). Zrezygnował on z funkcji we wrześniu 1979 roku. W grudniu tego samego roku nowym naczelnikiem został Jan Hycnar. Hycnar zrezygnował 30 listopada 1980 roku. Dzień później, 1 grudnia 1980 r., zastąpił go Zbigniew Kondek. W lutym 1982 r. Kondek oddał funkcję. Od 16 lutego 1982 r. Naczelnikiem Miasta i Gminy był Zdzisław Owczarek. Funkcję sekretarza przez wiele lat pełniła Helena Marczewska.

Dla Połańca rok 1980 był absolutnie wyjątkowy. Po 111 latach od ukazu carskiego miejscowość odzyskała prawa miejskie. Zmieniła się wtedy nazwa organu władzy. Została powołana Miejsko-Gminna Rada Narodowa. 30 grudnia 1980 roku jej przewodniczącym został powszechnie szanowany dr Janusz Gil (1936-2020). Prawa miejskie wróciły w bardzo dobrym momencie. Połaniec prężnie rósł, a obok budowała się potężna elektrownia.

Rok 1990 i odrodzenie wolności

Przechodzimy do momentu najważniejszego. Zbliża się pamiętny rok 1990. Polska zrzuca z siebie ciężar komunizmu. Powstają zręby nowej, demokratycznej ojczyzny. W grudniu 1988 roku powstaje Komitet Obywatelski przy przewodniczącym „Solidarności”, Lechu Wałęsie. Powołano go w sali parafialnej kościoła Miłosierdzia Bożego przy ulicy Żytniej w Warszawie. Tworzyły go bardzo mądre osoby, profesorowie i działacze, których zadaniem było przygotowanie Polski do wolnych wyborów m.in poprzez opracowanie ram prawnych dla reformy samorządu.

Wiosną 1990 roku wielkie zmiany dotarły w końcu do każdej polskiej wsi i miasteczka. 8 marca 1990 r. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił Ordynację Wyborczą do Rad Gmin oraz ustawę o samorządzie terytorialnym. W Połańcu ludzie byli podekscytowani. Po rozpoczęciu kampanii wyborczej powołano Terytorialną Komisję Wyborczą, której przewodniczącym został Zbigniew Nowak. Do dnia 2 maja zgłoszono w sumie 65 kandydatów. Spośród nich 39 kandydatów było popieranych przez Komitet Obywatelski “Solidarność”.

Dzięki przywróceniu samorządu terytorialnego odbyły się pierwsze, długo wyczekiwane i w pełni wolne wybory do Rady Miejskiej. Wcześniej, przez całe cztery dekady, system zastępowały rady narodowe. Władza w końcu wracała do rąk mieszkańców. Z okazji 36-lecia polskiej samorządności wspomnijmy tych, którzy rządzili nami w tych ważnych latach. Mieszkańcy miasta i gminy Połaniec wybrali swoją pierwszą, w pełni wolną Radę Miejską. W 25 okręgach jednomandatowych społeczeństwo wybrało 25 radnych, którzy rozpoczęli nową kartę naszej lokalnej historii. Dla historycznego porządku wspomnijmy, że w wyborach 27 maja 1990 r. do Rady Miejskiej w Połańcu wzięło udział 2 345 osób na 6 715 uprawnionych do głosowania co stanowiło 34,9%.

Z materiałów historycznych wiemy, kto tworzył tę historyczną radę I kadencji z lat 1990-1994. Przewodniczącym Rady został Roman Łowicki. Funkcję wiceprzewodniczącej pełniła Grażyna Kasperczyk, a drugim wiceprzewodniczącym był Stanisław Wójcik. Oprócz nich w ławach zasiedli między innymi: Edward Bąk, Adam Błąd, Franciszek Boczek, Bogusław Borek, Stanisław Bugaj, Jerzy Choroszczyński, Adam Gosztyła, Stanisław Juszczyk, Anna Kosowicz, Zdzisław Kędzierski, Jerzy Łukaszek, Andrzej Misztur, Józef Murat, Wiesław Nepelski, Władysław Nosek, Mieczysław Pawlak, Stanisław Pawełek, Jan Pluciński, Leszek Przybył, Henryka Ślusarska, Kazimierz Warchałowski oraz Edward Wszędybył. Była to dosyć spora grupa osób, która wzięła na siebie ogromną odpowiedzialność za biedne jeszcze wtedy i zaniedbane po czasach komunizmu miasto.

Szybko wyłoniono osobę, która miała zarządzać miastem bezpośrednio. Dokładnie 12 czerwca 1990 roku nowym burmistrzem Połańca został Mieczysław Pawlak. Był pierwszym burmistrzem w nowej rzeczywistości samorządowej. Gmina znowu była samodzielna. W tym miejscu musimy wspomnieć o Mieczysławie Machulaku, który wówczas został wybrany na stanowisko sekretarza Miasta i Gminy Połaniec.

Trudne początki i nowi gospodarze w latach 90.

Bycie pierwszym burmistrzem nie było wcale takie proste. Kasa miasta była pusta. Trzeba było budować nowe prawo lokalne, chodniki, drogi, wodociągi i oświetlenie. Mieczysław Pawlak pełnił tę funkcję stosunkowo krótko. Pracował od czerwca 1990 do marca 1991 roku. 7 marca 1991 roku jego stanowisko przejął Zbigniew Jerzy Nowak. Czekał go trudny okres wielkich reform. Zarządzał miastem przez pięć lat. Z czasem ludzie oczekiwali zmian. 8 lipca 1996 roku burmistrz Jerzy Zbigniew Nowak złożył rezygnację.

Rada Miejska w tamtym czasie również prężnie pracowała. 19 czerwca 1994 r. wybrano nową 22-osobową Radę Miejską. W II kadencji 1994-1998 funkcję przewodniczącego Rady pełnił dr Janusz Gil. Asystowali mu wówczas wiceprzewodniczący Grażyna Kasperczyk oraz Piotr Żyła. W radzie zasiadali: Edward Bobiński, Mieczysław Brzdękiewicz, Ryszard Głodek, Marian Cichoń, Andrzej Gad, Stanisław Juszczyk, Kazimierz Kazibut, Zdzisław Kędzierski, Juliusz Kidawa, Jan Krygowski, Włodzimierz Ligęza, Dariusz Łodej, Tadeusz Łukaszek, Stanisław Pawlak, Marianna Ryńska, Ryszard Stachura, Ryszard Szlandakowski, Mieczysław Tarnowski, Stanisław Walczyk.

Niedługo potem, 22 sierpnia 1996 roku nowym gospodarzem Połańca został Edward Bobiński. Był burmistrzem przez dwa lata, do zakończenia kadencji w 1998 roku. W latach 1998-2002, na fotel burmistrza powrócił Zbigniew Nowak (była to jego druga kadencja). Wybory samorządowe na III kadencję odbyły się 11 października 1998 roku. W latach 1998-2002 pracami rady znów kierował Roman Łowicki, natomiast funkcję wiceprzewodniczących sprawowała Maria Jednaki i Tadeusz Łukaszek. Pozostały skład rady przedstawiał się nastepująco: Edward Bobiński, Janusz Bugaj, Zdzisław Gach, Stanisław Juszczyk, Anna Kaniszewska, Kazimierz Kazibut, Helena Kosowicz, Włodzimierz Ligęza, Wiesław Łaszyca, Stanisław Machnicki, Jerzy Macias, Stanisław Martynowicz, Maria Pawlik, Zbigniew Porębski, Marian Półgrabski, Zofia Renata Szewc, Stanisław Walczyk, Andrzej Wawrzyniec, Stanisław Wójcik.

Do 2002 r. mieszkańcy szli do urn, by wybrać wyłącznie radnych. Następnie to Rada Miejska w tajnym głosowaniu wybierała burmistrza i pozostałych członków zarządu. Co ciekawe, ówczesne przepisy pozwalały, aby burmistrzem została osoba spoza składu rady, choć w praktyce najczęściej zostawał nim jeden z radnych. Burmistrz był wówczas przewodniczącym wieloosobowego organu wykonawczego – zarządu miasta.

Ważna zmiana w prawie przyszła w 2002 roku kiedy to doszło do zmiany ustawy krajowej. Po raz pierwszy to sami mieszkańcy w głosowaniu bezpośrednim wybierali Burmistrza. Nie robiła tego już Rada Miejska. Ludzie mogli zagłosować osobiście na swoich kandydatów. I tak wybory odbyły się 27 października 2002 roku. Zwycięzcą został doskonale znany mieszkańcom dr Janusz Gil. Reprezentował on wtedy koalicję polityczną SLD-UP. Miał już za sobą wielkie doświadczenie administracyjne. Wszak to on był przewodniczącym Rady Narodowej w historycznym grudniu 1980 roku, kiedy Połaniec znów stał się miastem. Urząd burmistrza pełnił do 2006 roku.

Skład 15 osobowej Rady Miejskiej w Połańcu IV kadencji w latach 2002-2006 przedstawiał się następująco: Bobiński Edward (przewodniczący), Jan Pławski (wiceprzewodniczący), Stanisław Zając (wiceprzewodniczący), Jan Gawroński, Grzegorz Gorycki, Marian Kasperski, Stanisław Maćkowski, Maria Pawlik, Edward Słoma, Edyta Szymańska, Stanisław Śledź, Jacek Tarnowski, Ewa Wanatko, Andrzej Wawrzyniec, Stanisław Wójcik.

Władze samorządowe w latach 2006-2021

Jesienią 2006 roku wybory przyniosły nową zmianę. 26 listopada burmistrzem został wybrany Jacek Tarnowski. Jak się później okazało, to on zapisze się w historii jako najdłużej urzędujący gospodarz naszego miasta. Rządził Połańcem przez długie 15 lat. Jacek Tarnowski zdobył zaufanie mieszkańców na wiele lat. Wygrywał kolejne wybory bardzo pewnie. Najpierw w 2006 roku, potem 21 listopada 2010 roku. Następnie pokonał rywali 16 listopada 2014 roku i ponownie 21 października 2018 roku. Za jego rządów miasto zmieniło swoje oblicze. Korzystano z funduszy europejskich, inwestowano w szkoły i parki. Największym osiągnięciem z tamtych lat, które całkowicie odmieniło nasze miasto i region, była rewitalizacja Placu Uniwersału Połanieckiego i budowa nowego mostu na rzece Wiśle.

Wybory samorządowe na V kadencję do Rady Miejskiej, obejmującej lata 2006–2010 odbyły się 12 listopada 2006 roku. W tym czasie skład Rady wyglądał następująco: Stanisław Lolo (przewodniczący), Zdzisław Kwiatkowski (wiceprzewodniczący), Andrzej Wawrzyniec (wiceprzewodniczący), Władysława Berycz, Edward Bobiński, Janusz Bugaj, Józef Cichoń, Maria Jednaki, Stanisław Juszczyk, Jolanta Nalepa, Jan Pławski, Zbigniew Rodenko, Marcin Spychała, Leonard Stramowski, Krzysztof Woźniak.

Następne wybory samorządowe na VI kadencję do Rady Miejskiej, obejmującej lata 2010–2014 odbyły się 21 listopada 2010 roku. Funkcję przewodniczącego rady po raz kolejny sprawował Stanisław Lolo, a wiceprzewodniczących Zdzisław Kwiatkowski i Andrzej Wawrzyniec. Pozostały skład rady reprezentowali: Andrzej Buczek, Janusz Bugaj, Józef Cichoń, Małgorzata Dalmata-Konwicka, Tomasz Kiciński, Adam Łańka, Adam Łukawski, Jerzy Misiak, Jolanta Pargieła, Zbigniew Porębski, Stanisław Walczyk, Krzysztof Woźniak.

Kolejne wybory samorządowe na VII kadencję do Rady Miejskiej, obejmującej lata 2014–2018 odbyły się 16 listopada 2014 roku. Funkcję przewodniczącego rady po raz powierzono Stanisławowi Lolo, którego wspierali wiceprzewodniczący Józef Cichoń i Zdzisław Kwiatkowski. Pozostały skład rady prezentował się następująco: Małgorzata Dalmata-Konwicka, Marcin Kaczmarczyk (do 1.07.2016 r.), Tomasz Kiciński, Adam Łańka, Jerzy Misiak, Jolanta Pargieła, Izabela Płonka, Zbigniew Porębski, Anna Śmistek, Leszek Walczyk, Andrzej Wawrzyniec, Joanna Witek, Andrzej Woś (od 27.10.2016 r.).

Wybory samorządowe na VIII kadencję do Rady Miejskiej, obejmującej lata 2018–2023 odbyły się 21 października 2018 roku. Radzie przewodniczył Stanisław Lolo (funkcja przewodniczącego Rady od 26 lipca 2019 r.). Wiceprzewodniczącymi wybrano Krzysztofa Zająca i Jacka Mazura (funkcja wiceprzewodniczącego od 26 lipca 2019 r.). Do grona pozostałych członków Rady Miejskiej należeli: Andrzej Baran, Małgorzata Dalmata-Konwicka, Wanda Kaczmarczyk, Paweł Laska (funkcja wiceprzewodniczącego pełniona do 10 lipca 2019 r.), Izabela Płonka, Zbigniew Porębski, Zbigniew Rodenko, Krystyna Spała,
Grzegorz Tomecki, Andrzej Wawrzyniec, Małgorzata Walenciak (funkcja przewodniczącej Rady do 10 lipca 2019 r.), Joanna Witek.

Zgodnie z nowymi przepisami wprowadzonymi w 2018 roku VIII kadencja miała trwać 5 lat. Z racji tego, że jej koniec wypadłby w tym samym czasie co wybory parlamentarne (jesień 2023 roku), uchwalono specjalną ustawę wydłużającą ją o dodatkowe pół roku. Ostatecznie VIII kadencja trwała rekordowe 5,5 roku.

W dniu 23 listopada 2021 roku zmarł burmistrz Jacek Tarnowski. Miał zaledwie 54 lata. Dla miasta był to ogromny cios, nikt nie spodziewał się, że człowiek pełen energii tak nagle odejdzie. Nagła śmierć wymusiła na mieście poważne zmiany. Ktoś musiał przejąć rządy. Rozpoczął się trudny okres tymczasowy. Ogłoszono termin przedterminowych wyborów. Głosowanie na burmistrza zorganizowano w zimową niedzielę, 20 lutego 2022 roku. Wystartował w nich Jacek Benedykt Nowak, wspierany przez Prawo i Sprawiedliwość. Odniósł znakomite zwycięstwo i to już w pierwszej turze. Zdobył ogromne zaufanie mieszkańców na poziomie aż 68 procent głosów. Zanim oficjalnie wygrał wybory, od 20 grudnia 2021 roku pełnił funkcję komisarza do czasu wyboru nowego burmistrza. 

Samorząd Miasta i Gminy Połaniec obecnie

Okazało się, że nowy burmistrz sprawnie odnalazł się w urzędzie. Dowodem na to były kolejne, normalne już wybory samorządowe. Odbyły się wiosną 7 kwietnia 2024 roku. Jacek Nowak startował tym razem z własnego lokalnego komitetu wyborczego o nazwie KWW Jacka Nowaka. Decyzją mieszkańców został wybrany na nowego gospodarza na kolejne pięć lat. Rada Miejska w Połańcu obecnie sprawuje kadencję przypadającą na lata 2024–2029. Oficjalne rozpoczęcie obecnego okresu samorządowego miało miejsce podczas inauguracyjnej sesji w dniu 7 maja 2024 roku, w trakcie której Radni oraz Burmistrz złożyli uroczyste ślubowanie.

Zarządzanie gminą w 2026 roku nie przypomina w niczym czasów dawnego kasztelana, wójta czy władz z PRL-u. To złożony proces oparty na rozbudowanej administracji urzędowej, na czele której stoi burmistrz Jacek Benedykt Nowak, wspierany przez Zastępcę burmistrza Jarosława Kądzielę. W przeciwieństwie do naczelnika z lat 80. musi poruszać się w niezwykle skomplikowanym systemie prawnym, który obejmuje prawo zamówień publicznych, finanse publiczne, plany zagospodarowania przestrzennego czy rozliczanie funduszy unijnych. Wymaga to sztabu wyspecjalizowanych urzędników. Ważną rolę w samorządzie pełni również Skarbnik Małgorzata Żugaj, której zadaniem jest sprawowanie pieczy nad całą gospodarką finansową gminy. Pracy całego urzędu pilnuje Sekretarz Bogumiła Niespodziewana. Poza nimi funkcjonują też oddzielni Kierownicy referatów, którzy odpowiadają za realizację zadań w konkretnych dziedzinach funkcjonowania samorządu.

Burmistrz jako najwyższy organ władzy wykonawczej kieruje bieżącymi sprawami miasta, ale przede wszystkim, musi wykonywać uchwały, które podejmuje Rada Miejska. Obecna Rada Miejska składa się niezmiennie z 15 radnych. Jest organem stanowiącym i pełni funkcje kontrolne. Co roku przyjmuje ważny budżet gminy. Radni podejmują decyzje na temat wysokości naszych lokalnych podatków czy opłat za śmieci. Mają też prawo skontrolować pracę burmistrza. Rada Miejska IX kadencji obraduje w następującym składzie osobowym: Małgorzata Walenciak (przewodnicząca), Grzegorz Kosowicz (wiceprzewodniczący), Andrzej Wawrzyniec (wiceprzewodniczący), Piotr Grudziński, Wanda Kaczmarczyk, Tomasz Kiciński, Paweł Laska, Adam Łańka, Marek Maj, Jan Makuła, Agnieszka Małkiewicz, Izabela Płonka, Zbigniew Rodenko, Grzegorz Tomecki, Krzysztof Zając.

Długa tradycja samorządności na Ziemi Połanieckiej to nasz wielki powód do dumy i nie tylko piękna karta historii. To również ważne zadanie przekazane nam przez przodków oraz zobowiązanie na przyszłość. Dzisiaj świat pędzi do przodu. Zmieniają się czasy, a wraz z nimi ewoluują zadania władz lokalnych oraz oczekiwania samych mieszkańców.

W dniu 27 maja, gdy cała Polska obchodzi Dzień Samorządu Terytorialnego, chcemy złożyć najserdeczniejsze życzenia dla Wszystkich byłych i obecnych Samorządowców, Radnych, Sołtysów, Pracowników administracji oraz Każdego, kto swoim codziennym zaangażowaniem buduje naszą wspólnotę. Samorząd terytorialny to my wszyscy. Każdy obywatel poprzez udział w wyborach, płacenie podatków czy udział w inicjatywach społecznych buduje swoją małą ojczyznę. Prawdziwa siła i niezależność samorządu drzemie w jedności jego mieszkańców. Z okazji dzisiejszego święta życzymy Państwu niesłabnącego zapału do pracy, zdrowia, satysfakcji z realizowanych przedsięwzięć oraz niezawodnego wsparcia ze strony bliskich i współpracowników.

Wszystkiego najlepszego! 🤝

Doceniamy Twój czas poświęcony na zgłębianie przeszłości Połańca. Naszą misją jest pielęgnowanie pamięci o regionie, co robimy z prawdziwym zaangażowaniem. Zachęcamy do aktywnego współtworzenia portalu. Jeśli dysponujesz dokumentacją historyczną lub unikalnymi wspomnieniami, podziel się nimi z naszą społecznością. Dziękujemy!