Teraz czytam: Znikające ślady Połańca #14. Chałupa w Kraśniku nr 5
-
01
Znikające ślady Połańca #14. Chałupa w Kraśniku nr 5
Znikające ślady Połańca #14. Chałupa w Kraśniku nr 5
Ostatnio wędrowaliśmy ulicą Mielecką w Połańcu, podziwiając dawne zabudowania, a dzisiaj wyjdziemy na chwilę poza miasto. Przenosimy się do pobliskiego Kraśnika.
odstawowym dokumentem, na którym oprzemy naszą wiedzę będzie tzw. “karta biała” obiektu. Dla tych z Państwa, którzy czytają nasz cykl po raz pierwszy, wyjaśniamy, że „karty białe” to specjalne, oficjalne dokumenty tworzone dawniej przez konserwatorów zabytków. Ich celem było dokładne opisanie i uwiecznienie stanu budynków w tamtym czasie.
Dzisiaj teczki to dla nas bezcenne archiwum wiedzy m.in. o dawnym Połańcu i całej gminie. Dzięki nim dowiadujemy się, jak dawniej budowano i jak wyglądały wsie, zanim uległy tak drastycznym zmianom.
W dzisiejszym wydaniu skorzystamy z dokumentu sporządzonego w lipcu 1980 roku. Kartę opracowali J. Prewencka-Gucwa oraz E. Traczyński, a zdjęcia wykonał p. J. Marchlewicz. Materiał źródłowy jest związany z chałupą z Kraśnika nr 5. Zbudowano ją tuż przed I wojną światową, w 1914 roku. Fundatorem domu był teść ówczesnego właściciela. Gospodarstwo uchodziło za całkiem spore, ponieważ liczyło około 10 morgów ziemi. Oprócz samego domu, w zagrodzie stała też stodoła i obora. Uroku całemu obejściu dodawały piękne drzewa rosnące na podwórku: kasztany, dąb, jesion i grusza.
Dom wyglądał niezwykle ciekawie pod względem architektonicznym. Miał unikalny w naszej okolicy układ wnętrza. Chałupa przypominała XIX-wieczne, rządowe projekty budynków wiejskich. Pojęcie to odnosi się do ujednoliconych wzorcowych planów architektonicznych, które w XIX wieku opracowywała ówczesna administracja państwowa. W tamtym okresie władze zaborcze wydawały specjalne katalogi tzw. “wzorniki budowlane”, z których korzystano przy wznoszeniu nowych zabudowań na wsi. Powodem takich działań była przede wszystkim poprawa bezpieczeństwa pożarowego, funkcjonalność i higiena oraz uporządkowanie przestrzeni. Dawne chałupy często budowano chaotycznie i z łatwopalnych materiałów. Urzędnikom zależało na podniesieniu standardu życia na wsi. Zamiast jednoizbowych, ciasnych chat, promowano domy z wyraźnym podziałem na strefy mieszkalne i gospodarcze. Budynki wznoszone według jednego wzorca miały tworzyć estetyczne i uporządkowane układy całych wsi.
W przypadku naszej chałupy była ona budynkiem szerokofrontowym i składała się aż z 5 pomieszczeń. Wydaje się więc, że projekt przeznaczono dla dość zamożnego gospodarza, ponieważ większość ówczesnych chłopów było stać co najwyżej na domy dwu- lub trzyizbowe. W środku znajdowała się sień, kuchnia, dwie izby oraz komora. Sień w środku dzieliła dom na dwie części, co ułatwiało komunikację i zapobiegało wychładzaniu się izb mieszkalnych.
Budynek postawiono na solidnych, dębowych belkach, bez podmurówki. Ściany zrobiono z drewna sosnowego. Na zewnątrz pomalowano je na biało wapnem z dodatkiem lakmusu. Dom przykryto czterospadowym dachem ze słomy, zwanym naczółkowym.
W 1970 roku chałupa przeszła spory remont. W pokojach położono wtedy nowe podłogi z desek, wymieniono okna oraz przebudowano piece. Urządzenia grzewcze zbudowane były z cegły. W kuchni i w jednej z izb znajdowały się piece z okapami, a w drugim pokoju stał prosty piec do ogrzewania.
Jeżeli ktoś z Was pamięta ten dom w Kraśniku, zapraszamy do sekcji komentarzy.
Doceniamy Twój czas poświęcony na zgłębianie przeszłości Połańca. Naszą misją jest pielęgnowanie pamięci o regionie, co robimy z prawdziwym zaangażowaniem. Zachęcamy do aktywnego współtworzenia portalu. Jeśli dysponujesz dokumentacją historyczną lub unikalnymi wspomnieniami, podziel się nimi z naszą społecznością. Dziękujemy!
