Tajne komplety i “Wolna Europa”. Niezłomna historia Michała Jańczuka, kierownika połanieckiej szkoły.

ego postać była wielokrotnie wspominana w lokalnej historii z okresu bestialskiej okupacji hitlerowskiej. Prowadził działalność oświatową z narażeniem życia. Brał udział w tajnym nauczaniu młodzieży na tzw. tajnych kompletach z zakresu szkoły podstawowej i średniej. Uczył języka niemieckiego, fizyki, chemii i geografii. Przed rokiem 1939 był rzecznikiem budowy nowej szkoły w Połańcu, jednak wojna udaremniła realizację tego planu.

Za materiał źródłowy posłuży nam biografia, którą napisał Mieczysław Machulak (1958-2022) w 1. numerze „Zeszytów Połanieckich” z 2001 roku.

Michał Jańczuk (1888–1966) urodził się 9 września 1888 r. w Rzyczkach koło Rawy Ruskiej (obecnie Ukraina). Po ukończeniu Szkoły Ludowej w Rzyczkach i 6-klasowej Szkoły Męskiej w Rawie Ruskiej oraz jednorocznego kursu przygotowawczego przy Seminarium Nauczycielskim Męskim w Sokalu, został słuchaczem tegoż 4-letniego Seminarium. Seminarium ukończył, uzyskując świadectwo dojrzałości w 1911 roku. Na trzecim i czwartym roku tegoż seminarium otrzymywał stypendium szkolne.

W wieku 23 lat rozpoczął pracę nauczycielską jako nauczyciel w Teklowie, potem kolejno w Ostobużu, Rawie Ruskiej i Hucie Obedyńskiej. W 1914 roku uzyskał patent nauczyciela Szkół Ludowych we Lwowie. W 1915 roku został zmobilizowany przez PKU w Gródku Jagiellońskim do armii austriackiej, służąc do 1 listopada 1918 roku w 89. pułku piechoty stacjonującym w Rzeszowie. Brał udział m.in. w walkach na froncie włoskim. Po wojnie powrócił do pracy w nauczycielstwie. 29 sierpnia 1922 roku wziął ślub z Heleną Gruszecką – nauczycielką ze szkoły w Rzyczkach (ur. 11 kwietnia 1896 roku w Sokalu), po uzyskaniu zgody Rady Szkolnej Powiatowej w Rawie Ruskiej na zawarcie małżeństwa.

Od 1 września 1923 roku państwo Jańczukowie przenieśli się do Połańca, gdzie Michał Jańczuk rozpoczął pracę nauczycielską, a 31 stycznia 1925 roku został kierownikiem Szkoły Powszechnej. W szkole uczyła też później jego żona – Helena. Michał Jańczuk ukończył w latach 1922-1936 szereg kursów doskonalących, m.in.: kurs matematyczno-przyrodniczy w Rawie Ruskiej, kurs antropometryczny w Sandomierzu, szereg kursów w Warszawie, Krakowie i Zakopanem, oraz ukończył Wszechnicę Nauczycielską.

Potem był członkiem komisji egzaminacyjnych dla nauczycieli w powiecie sandomierskim. Należał do Związku Nauczycielstwa Polskiego (leg. nr 2067), a jeszcze przed I wojną światową był członkiem Krajowego Związku Nauczycielstwa Ludowego w Galicji – od 1911 roku.

W 1931 roku uczestniczył w przeprowadzeniu powszechnego spisu ludności Rzeczypospolitej, w latach trzydziestych był prezesem Związku Strzeleckiego „Strzelec” (komendantem był Wojciech Bobrowski). W 1939 roku wstąpił do Obozu Zjednoczenia Narodowego (leg. nr 305). Podczas okupacji pracował nadal jako kierownik szkoły, ale od 1943 roku ukrywał się przed Niemcami. Należał do Związku Walki Zbrojnej, a później do Armii Krajowej, prowadził tajne nauczanie na terenie Połańca i okolic. Po sierpniu 1944 roku nadal był kierownikiem szkoły, angażował się w likwidację analfabetyzmu. W 1946 roku wstąpił do Polskiego Stronnictwa Ludowego (legitymacja nr 7530). W 1952 roku został zwolniony z pracy (powód: słuchanie radia „Wolna Europa”).

W 1929 roku otrzymał Medal 10-lecia Odzyskania Niepodległości, w 1937 roku otrzymał Srebrny Krzyż Zasługi, a w 1938 roku brązowy Medal za Długoletnią Służbę. Zmarł 2 maja 1966 roku w Szczecinie. Został pochowany na “nowym” cmentarzu przy ulicy Czarnieckiego w Połańcu.

Państwo Jańczukowie mieli troje dzieci: Zbigniewa, Marię i Annę.