Tajna misja, wielka władza i zniecierpliwiony posłaniec. Czego dotyczył list napisany w Połańcu w 1584 roku?

Tą osobą był jeden z najpotężniejszych ludzi w ówczesnej Polsce, kanclerz i hetman wielki koronny Jan Zamoyski (1542-1605). Prawa ręka samego króla Stefana Batorego (1533-1586). Co taka osobistość robiła w naszych stronach? Zamoyski, odpoczywając przejazdem w Połańcu, napisał list do swojego szwagra, magnata Krzysztofa Radziwiłła (1547-1603).

Przed Wami skan strony tytułowej i docelowej tomu III publikacji pt. „Archiwum Jana Zamoyskiego”. Książkę opracował Józef Siemieński (1882-1941), a jej wydanie w 1913 r. sfinansował Maurycy Zamoyski (1871-1939). Książka zawiera oryginalną korespondencję kanclerza Zamoyskiego z lat 1582-1584 i jest prawdziwą kopalnią wiedzy. Pod numerem 982 kryje się wspomniany przez nas list.

Czego dotyczył list hetmana wielkiego koronnego? Sprawa wydawała się bardzo delikatna. Napisał, że boi się przelać wszystko na papier i obiecywał Radziwiłłowi pomoc w pewnej bardzo ważnej kwestii. Zapewnił, że wkrótce wyśle swojego zaufanego człowieka do króla Stefana Batorego. Wspominał też o spotkaniu na sierpniowym zjeździe w Lublinie. Z korespondencji bije jedna wielka tajemnica. Odpowiedź kryje się w małym druczku na dole dokumentu. Chodziło o wielką władzę, zaszczyty i spadek. 27 kwietnia 1584 roku, zmarł ojciec Krzysztofa Radziwiłła, magnat Mikołaj Radziwiłł (1512–1584). Zostawił po sobie bardzo ważne i pożądane stanowisko, jakim był urząd wojewody wileńskiego, najwyższa funkcja na całej Litwie.

Ale dlaczego kanclerz zrobił z tego taką tajemnicę? Miał ku temu kilka powodów. Nominacja na stanowisko wojewody wileńskiego była sprawą najwyższej wagi państwowej. Budziła ogromne emocje i zazdrość innych rodów. Krzysztof Radziwiłł bardzo chciał przejąć władzę po ojcu. Dlatego Zamoyski napisał, że woli nie omawiać szczegółów listownie. Obawiał się po prostu przechwycenia listu. Jak się później okaże, Radziwiłł ostatecznie dostanie ten urząd i to w tym samym roku.

List skrywa jeszcze jeden ciekawy szczegół. Dołączono do niego mały dopisek tzw. cedułę. Zamoyski tłumaczył w niej drobne opóźnienie. Jego posłaniec musiał dość długo czekać w Połańcu. Dlaczego? Hetman liczył na wieści od pewnego księdza z Krakowa, „ks. Tiliczkigo”. Pod tym dawnym nazwiskiem kryje się ks. Piotr Tylicki (1543-1616), w tamtym czasie bardzo ważny gracz na polskiej scenie politycznej. Ksiądz Tylicki był bliskim współpracownikiem, a wręcz zaufanym protegowanym Jana Zamoyskiego. Należeli do tego samego stronnictwa politycznego. Kanclerz ufał mu bezgranicznie w sprawach państwowych. Z czasem ksiądz zostanie nominowany sekretarzem królewskim, a później nawet podkanclerzym koronnym. W latach 1607-1616 będzie nawet sprawował funkcję biskupa krakowskiego.

W 1584 roku król Batory przebywał na południu, głównie w okolicach Krakowa. Jan Zamoyski jechał na wschód, stąd jego przystanek na dworze w Połańcu. Bardzo potrzebował tajnych wieści ze stolicy, zanim napisze ostateczną instrukcję dla Krzysztofa Radziwiłła. Ks. Tylicki miał mu najpewniej przywieźć z Krakowa wytyczne od samego króla. Niecierpliwy posłaniec Radziwiłła najwyraźniej nie zdawał sobie sprawy z tego, jak wielkie sprawy się ważą. Tylicki się spóźniał, czas uciekał, więc Zamoyski wysłał list bez krakowskich wiadomości.

List kanclerza Zamoyskiego to kolejny dowód na to, jak bogatą historię ma Połaniec.