Mijamy ją niemal codziennie, zmierzając w stronę południowo-wschodnich krańców naszego miasta. Ulica Jana Kilińskiego, nadana w 1988 r. dla wielu jest jedynie adresem czy też punktem nawigacyjnym. Jednak za tą nazwą kryje się biografia człowieka, który udowodnił, że aby nosić oficerskie szlify i brać odpowiedzialność za ojczyznę wcale nie potrzeba szlacheckiego herbu. Wystarczy odwaga i niezłomny charakter.
Czy brak czasu to realna przeszkoda, czy tylko wygodny parawan dla organizacyjnej nieporadności? Podczas gdy w wielu strażackich remizach w Polsce, po nieudanych uroczystościach słychać jedynie westchnienia żalu, w Ruszczy w 1983 r. podjęto rękawicę rzuconą przez kalendarz. Jubileusz 50-lecia OSP nie był dziełem przypadku, lecz efektem chłodnej kalkulacji i społecznej solidarności.
Przez lata żyliśmy w przekonaniu, że kaplica Matki Boskiej Różańcowej przy kościele św. Marcina w Połańcu to dziedzictwo z początków XVIII wieku. Najnowsze, sensacyjne odkrycie historyczne wywraca jednak tę wiedzę do góry nogami. Dotarliśmy do dowodów, które przesuwają metrykę tego miejsca.
Połaniec od pradziejów pełnił funkcję strategicznego węzła handlowego i obronnego w widłach Wisły i Czarnej. Dzieje kasztelanii połanieckiej obrazują ewolucję urzędu kasztelana, który z potężnego wielkorządcy terytorialnego z czasem stał się prestiżową, lecz tytularną godnością senatorską, wygasłą ostatecznie wraz z rozbiorami Polski.
Jako mały brzdąc często słyszałem od dziadków mieszkających przy ul. 11 Listopada w Połańcu zapowiedź: „idziemy na folwark”. Bardzo mnie to cieszyło, zwłaszcza że dziadkowie zazwyczaj wybierali się tam wózkiem, w którym – raz w jedną, raz w drugą stronę – podróżowałem jako pasażer. Od zawsze intrygowało mnie, czym właściwie był ów folwark i co oznaczało słynne „idziemy na mazurkę”. Miło jest przywołać wspomnienia z minionych lat. Już od jakiegoś czasu nosiłem się z zamiarem, żeby dowiedzieć się o tym temacie czegoś więcej. Udało mi się co nieco wydobyć z czeluści archiwów i tak oto powstał całkiem zgrabny artykuł.
W świecie polskiej regionalistyki i historiografii kościelnej niewiele jest postaci tak zasłużonych, jak ks. Jan Wiśniewski. Jego monumentalne dzieło pt. „Dekanat sandomierski”, wydane pierwotnie w 1915 roku w Radomiu, stanowi do dziś nieocenione źródło wiedzy dla historyków, genealogów oraz pasjonatów lokalnych dziejów.
Rok 1983 w historii naszego kraju był okresem głęboko ambiwalentnym. Z jednej strony w lipcu oficjalnie zniesiono stan wojenny, który miał wymiar politycznego i propagandowego zwycięstwa. Zwycięstwa mającego na celu uspokojenie społeczeństwa i legitymizację władzy po burzliwym czasie represji. Z drugiej zaś strony patrząc na ekonomię, do stabilizacji było jeszcze bardzo daleko. Gospodarka w tym czasie w dalszym ciągu zmagała się z długotrwałymi i trudnymi do wyeliminowania niedoborami w produktach czy surowcach. Masowo rosło zadłużenie zagraniczne. Poczucie nieufności było powszechne.
Insurekcja kościuszkowska, skierowana przeciwko władzom targowicy i państw zaborczych, trwała już blisko dwa miesiące. Powstanie ogarnęło Warszawę i Wilno. Główne siły powstańcze pod dowództwem samego Kościuszki posuwały się z Małopolski wzdłuż Wisły w celu połączenia ośrodków buntu.
Przez teren Miasta i Gminy Połaniec przebiega szlak turystyczny PTTK, zwany dawniej wolnościowym, znakowany na zielono. Szlak prowadzi z Chańczy do Pielaszowa. Jego przebieg nawiązuje do tradycji walk o wyzwolenie narodowe i społeczne.
Czytając "Studium Historyczne Gminy Połaniec" przygotowane w 1985 roku na zlecenie ówczesnego Naczelnika Miasta i Gminy Połaniec, p. Zdzisława Owczarka, zaciekawił mnie fragment dotyczący badań archeologicznych, ale nie tych z lat 70. a prowadzonych z końcem XIX wieku!
