Historia Połańca jest nierozerwalnie spleciona z postacią Tadeusza Kościuszki, który w maju 1794 roku na zawsze odmienił bieg lokalnych dziejów, ogłaszając słynny Uniwersał Połaniecki. Upamiętnienie tych wydarzeń oraz samej osoby Naczelnika nie było jednorazowym aktem, lecz wielopokoleniowym wysiłkiem mieszkańców.
Dzień dobry! Kontynuując naszą podróż po archiwalnych wydaniach gazet, chcielibyśmy dziś przybliżyć czytelnikom artykuł pt. „Wielka Kariera Małego Połańca”. Ukazał się on w najstarszej, nieprzerwanie wydawanej polskojęzycznej gazecie codziennej na świecie tj. „Dzienniku Związkowym” (znanym również jako Polish Daily Zgoda). Gazeta ta została założona w styczniu 1908 roku w Chicago, od dekad dostarczając najważniejsze informacje Polonii amerykańskiej, głównie w metropolii chicagowskiej. Co ciekawe, od 2009 roku pozostaje ona jedynym polskojęzycznym dziennikiem w “wietrznym mieście”.
Mijamy ją niemal codziennie, zmierzając w stronę południowo-wschodnich krańców naszego miasta. Ulica Jana Kilińskiego, nadana w 1988 r. dla wielu jest jedynie adresem czy też punktem nawigacyjnym. Jednak za tą nazwą kryje się biografia człowieka, który udowodnił, że aby nosić oficerskie szlify i brać odpowiedzialność za ojczyznę wcale nie potrzeba szlacheckiego herbu. Wystarczy odwaga i niezłomny charakter.
Czy brak czasu to realna przeszkoda, czy tylko wygodny parawan dla organizacyjnej nieporadności? Podczas gdy w wielu strażackich remizach w Polsce, po nieudanych uroczystościach słychać jedynie westchnienia żalu, w Ruszczy w 1983 r. podjęto rękawicę rzuconą przez kalendarz. Jubileusz 50-lecia OSP nie był dziełem przypadku, lecz efektem chłodnej kalkulacji i społecznej solidarności.
Przez lata żyliśmy w przekonaniu, że kaplica Matki Boskiej Różańcowej przy kościele św. Marcina w Połańcu to dziedzictwo z początków XVIII wieku. Najnowsze, sensacyjne odkrycie historyczne wywraca jednak tę wiedzę do góry nogami. Dotarliśmy do dowodów, które przesuwają metrykę tego miejsca.
Połaniec od pradziejów pełnił funkcję strategicznego węzła handlowego i obronnego w widłach Wisły i Czarnej. Dzieje kasztelanii połanieckiej obrazują ewolucję urzędu kasztelana, który z potężnego wielkorządcy terytorialnego z czasem stał się prestiżową, lecz tytularną godnością senatorską, wygasłą ostatecznie wraz z rozbiorami Polski.
Jako mały brzdąc często słyszałem od dziadków mieszkających przy ul. 11 Listopada w Połańcu zapowiedź: „idziemy na folwark”. Bardzo mnie to cieszyło, zwłaszcza że dziadkowie zazwyczaj wybierali się tam wózkiem, w którym – raz w jedną, raz w drugą stronę – podróżowałem jako pasażer. Od zawsze intrygowało mnie, czym właściwie był ów folwark i co oznaczało słynne „idziemy na mazurkę”. Miło jest przywołać wspomnienia z minionych lat. Już od jakiegoś czasu nosiłem się z zamiarem, żeby dowiedzieć się o tym temacie czegoś więcej. Udało mi się co nieco wydobyć z czeluści archiwów i tak oto powstał całkiem zgrabny artykuł.
W świecie polskiej regionalistyki i historiografii kościelnej niewiele jest postaci tak zasłużonych, jak ks. Jan Wiśniewski. Jego monumentalne dzieło pt. „Dekanat sandomierski”, wydane pierwotnie w 1915 roku w Radomiu, stanowi do dziś nieocenione źródło wiedzy dla historyków, genealogów oraz pasjonatów lokalnych dziejów.
Rok 1983 w historii naszego kraju był okresem głęboko ambiwalentnym. Z jednej strony w lipcu oficjalnie zniesiono stan wojenny, który miał wymiar politycznego i propagandowego zwycięstwa. Zwycięstwa mającego na celu uspokojenie społeczeństwa i legitymizację władzy po burzliwym czasie represji. Z drugiej zaś strony patrząc na ekonomię, do stabilizacji było jeszcze bardzo daleko. Gospodarka w tym czasie w dalszym ciągu zmagała się z długotrwałymi i trudnymi do wyeliminowania niedoborami w produktach czy surowcach. Masowo rosło zadłużenie zagraniczne. Poczucie nieufności było powszechne.
Insurekcja kościuszkowska, skierowana przeciwko władzom targowicy i państw zaborczych, trwała już blisko dwa miesiące. Powstanie ogarnęło Warszawę i Wilno. Główne siły powstańcze pod dowództwem samego Kościuszki posuwały się z Małopolski wzdłuż Wisły w celu połączenia ośrodków buntu.
