Śladami przeszłości. Tajemnice starego cmentarza przy ul. Osieckiej w Połańcu

Dokument został stworzony najprawdopodobniej na zlecenie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków lub Ośrodka Dokumentacji Zabytków. Powstawał zazwyczaj w dwóch lub trzech jednobrzmiących egzemplarzach. Jeden zostawał w teczkach lokalnego WKZ, a drugi wysyłano do archiwum centralnego w Warszawie, by tworzyć ogólnopolską bazę wiedzy.

Państwo musiało wiedzieć, jakim zasobem dziedzictwa dysponuje. Po II wojnie światowej wiele obiektów niszczało i taka ewidencja była pierwszym krokiem do zatrzymania degradacji. Karta ewidencyjna stanowiła podstawę (materiał dowodowy i badawczy) do podjęcia decyzji o wpisaniu obiektu do państwowego Rejestru Zabytków, co zresztą w przypadku tego cmentarza wydarzyło się 5 lat po sporządzeniu dokumentu.

Dzięki precyzyjnym uwagom o stanie zachowania obiektów i zieleni, służby mogły zaplanować budżet i zakres niezbędnych prac remontowych. Tak jak w przypadku naszego cmentarza w Połańcu w zaleceniach czytamy m. in. o naprawie bramy z ogrodzeniem, usunięciem samosiewów czy konserwacji kaplicy cmentarnej. W dokumencie wyraźnie wyszczególniono groby o znaczeniu historycznym, co chroniło je przed przypadkową likwidacją i stanowiło cenne źródło dla historyków i regionalistów.

Nekropolia o powierzchni około 3 hektarów funkcjonuje już od pierwszej połowy XIX wieku, a jej historyczne karty ewidencyjne wskazują m.in. na rok 1858. Zastąpiła ona dawny cmentarz zlokalizowany przy kościele św. Marcina Biskupa w Połańcu, którego początki sięgają prawdopodobnie czasów drugiej lokacji. W trakcie budowy nowego kościoła w 1890 roku budowniczowie wykopali znaczną liczbę kości ludzkich. Szczątki te zostały pochowane we wspólnej mogile przy świątyni.

Dzięki zachowanej dokumentacji i unikalnym fotografiom możemy zobaczyć i przypomnieć sobie, jak cmentarz wyglądał w 1987 roku. Szczególnie uderzające są ówczesne, nieregularne alejki w cieniu starodrzewu składającego się z 3 sędziwych lip, 6 dębów i 2 kasztanowców.

Na terenie nekropolii pochowani są księża, m.in. ks. Julian Jarzyna oraz ks. Zygmunt Wieczorek. Należy wyróżnić grobowiec rodziny Knothe, ostatnich właścicieli Ruszczy. Nad aleją główną góruje kaplica cmentarna. To piękna, neogotycka budowla z 1910 roku, ufundowana przez księdza Leona Braziewicza. Wzniesiono ją na planie prostokąta, a jej fronton zdobią dwie piramidalne kolumny. Spoczęli w niej czterej proboszczowie: ks. Teodor Janowski, ks. Antoni Kossakiewicz, ks. Feliks Braziewicz i ks. Leon Kowalski.

Cmentarz to także ważne miejsce pamięci o naszych lokalnych bohaterach. W jego wschodniej części znajduje się mogiła żołnierzy poległych i zamordowanych we wrześniu 1939 r. o powierzchni 16,5 m². Jest to mogiła ziemna z lastrykowym obmurowaniem i tablicą z napisem memoratywnym. Obok znajdują się groby innych mieszkańców Połańca, rozstrzelanych przez Niemców w czasie okupacji.

W zachodniej części cmentarza zlokalizowany jest zbiorowy grobowiec żołnierzy poległych w I wojnie światowej o powierzchni 9,5 m². Mogiła znajduje się po lewej stronie od głównego wejścia (w środkowej części cmentarza). Również posiada obmurowanie lastrykowe, pamiątkową tablicę i jest otoczona metalowym ogrodzeniem.

Najstarsza część cmentarza tak jak wyżej wspominaliśmy, została wpisana jest do rejestru zabytków w 1992 roku pod numerem A-476/92 i bez wątpienia stanowi niezwykle istotny element dziedzictwa naszego miasta. Przed wejściem na teren nekropolii stoi kapliczka z figurą Matki Boskiej. Na jej czołowej ścianie umieszczono krucyfiks oraz wycięty napis: „Fundacja ks. P. Fb (Braziewicza) 1906 R. P. dnia 5 listopada 1906 r.”.

Zabytkową kartę cmentarza pozyskaliśmy ze strony Narodowego Instytutu Dziedzictwa: zabytek.pl

Ładowanie…

• Nazwa
• Rozmiar
• Zmodyfikowano
• Data utworzenia
•  
• Rosnąco
• Malejąco

• Brak opcji…