Projekt architektoniczny plebanii parafii św. Marcina Biskupa w Połańcu. Zobacz, jak prezentował się na papierze sprzed 135 lat

rzenosimy się do 1891 roku do epoki zaborów, aby pokazać Wam archiwalny rysunek techniczny połanieckiej plebanii. Przed Wami trzy fotokopie wykonane w 1989 r. przez pana Andrzeja Wojciechowskiego z Pracowni Konserwacji Zabytków w Lublinie. Rzuty architektoniczne pochodzą z zasobów Archiwum Państwowego w Radomiu.

Pierwsza grafika to rzut parteru, oparty na planie prostokąta z grubymi murami zewnętrznymi. Układ jest zbliżony do dwutraktowego (dwa rzędy pomieszczeń), z wyraźnie zaznaczoną osią centralną, gdzie znajduje się główne wejście i sień. Wokół centralnego korytarza rozplanowano kilka dużych i mniejszych izb. Na planie naniesiono wymiary w rosyjskich sążniach lub stopach, biorąc pod uwagę epokę. W wewnętrznych ścianach nośnych doskonale widać zarysy masywnych kominów oraz miejsc na piece kaflowe, które obsługiwały zazwyczaj dwa lub więcej sąsiadujących ze sobą pomieszczeń. Po lewej stronie widać wyraźnie nakreśloną klatkę schodową, prowadzącą na strych. U dołu tego rysunku znajduje się długa, dwulinijkowa adnotacja odręczna. Niestety, pismo jest zamazane. Pierwsze słowa można odczytać jako “Представляемый сей план…” co tłumaczy się jako „Przedkładany niniejszy plan…”. Reszta zdania to typowa dla administracji carskiej formuła prawno-budowlana, opisująca przeznaczenie budynku i miejsce budowy. Kończy się ona najpewniej określeniem organu zatwierdzającego.

Druga grafika przedstawia przekrój poprzeczny plebanii. Widać na nim dość głębokie fundamenty, zapewne kamienne lub z pełnej cegły oraz wysokie, reprezentacyjne i przestronne pomieszczenia parteru. Rysunek uwzględnia w przekroju stolarkę drzwiową i okienną. Znaczną część kubatury zajmuje wysoki strych. Rysunek precyzyjnie pokazuje konstrukcję drewnianej więźby dachowej, podtrzymującej ciężki dach. Strych wydaje się nieużytkowy w sensie mieszkalnym, pełniąc raczej rolę izolacyjną i magazynową. Po prawej stronie widać zarys niższej, parterowej części ze znacznie lżejszą konstrukcją dachu, czyli ganek gospodarczy przylegający do głównej bryły plebanii. Rzut został opatrzony rosyjską nazwą “Разрѣзъ по А. Б”, czyli Przekrój przez [oś/linię] A. B. Litery A i B odnoszą się do linii cięcia, która zazwyczaj była nakreślona na rzucie głównym. W prawym górnym rogu znajduje się duży, ozdobny podpis odręczny (tzw. zawijas), prawdopodobnie rosyjskiego urzędnika, inżyniera gubernialnego lub architekta zatwierdzającego plan.

Trzecia grafika to podpisana po rosyjsku “Фронтовой фасадъ” czyli elewacja frontowa prezentująca główny widok budynku w stylu nawiązującym do tradycyjnego dworku polskiego z elementami neogotyckimi. Budynek jest parterowy, przykryty wysokim, masywnym dachem dwuspadowym. Na połaci dachu widoczny jest wzór sugerujący krycie dachówką ceramiczną. Symetrycznie rozmieszczono dwa solidne kominy. Oś budynku podkreśla mocno wysunięty ryzalit (dekoracyjny element konstrukcji budynku) z arkadowym gankiem. Wejście główne zdobią trzy łuki oparte na filarach. Nad gankiem znajduje się trójkątny szczyt z dekoracyjną wnęką, przeznaczoną na figurę świętego. Po obu stronach wejścia znajdują się po dwa duże, pionowe okna w ozdobnych obramowaniach. Między oknami a ryzalitem centralnym umieszczono charakterystyczne, wypukłe detale w kształcie krzyży (blend). Narożniki budynku są ozdobione specjalnym układem cegieł, co nadaje mu monumentalności. Na samym dole, pod rysunkiem, znajduje się bardzo wyblakły, kilkulinijkowy tekst odręczny. Ze względu na słabą jakość i zamazanie, jest on niemal nieczytelny. Zarys pierwszych słów sugeruje standardową formułę urzędową dotyczącą zatwierdzenia projektu, prawdopodobnie zaczynającą się od słów oznaczających „Architekt…” lub „Zatwierdzono…”.