Połaniec w czasach Augusta II Mocnego na holenderskiej mapie z 1697 roku

itajcie, w dzisiejszej podróży w czasie związanej z historycznymi mapami, chcielibyśmy pokazać Wam niezwykłą perełkę kartograficzną. Nosi ona nazwę “Regni Poloniae, Magni Ducatus Lithuaniae, Caeterarumq. Regi Poloniae Subditarum Regionum Tabula: In Omnes suos Ducatus, Palatinatus etc. divisa et in lucem edita a Carolo Allard”, co tłumacząc na język polski oznacza “Mapa Królestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego i pozostałych ziem podległych królowi polskiemu: podzielona na wszystkie swe księstwa, województwa itd. i wydana przez Karola Allarda”.

Została stworzona bardzo dawno temu, bo około 1697 roku. Jej wydawcą był Carel Allard (1648-1709), znany holenderski kartograf, wydawca map i rytownik okresu złotego wieku. Wydrukowano ją w Amsterdamie. Mapa jest miedziorytem, co oznacza, że wzór najpierw wyryto na miedzianej płycie. Jej wymiary to około 50 na 60 centymetrów. Wszystkie opisy są w języku łacińskim.

Co możemy na niej zobaczyć? Ukazuje ona ogromne tereny Polski i Litwy. Zwróćcie uwagę na prawy górny róg mapy. Znajduje się tam wspaniały, bogato zdobiony rysunek. Nazywamy go kartuszem. Widzimy na nim piękne herby. Jest tam nasz polski Orzeł oraz litewska Pogoń. Jest też herb rodu Wettinów. Tę wielką tarczę podtrzymują dwa urocze aniołki, czyli putta. Poniżej kartusza znajduje się ciekawa scenka, tzw. alegoria. Sławi ona triumf papieża, po tym jak król August II Mocny (1670-1733) przeszedł na wiarę katolicką.

W prawym dolnym rogu mapy narysowano ozdobne cokoły. Znajdziemy tam m.in. legendę i podziałki odległości. Bardzo ciekawie wyglądają poszczególne elementy mapy np. góry i wzniesienia, które autor narysował jako malutkie, urocze kopczyki.

Na tej pięknie odwzorowanej mapie nie mogło zabraknąć naszego Połańca. Na końcu wpisu znajdziecie link do zobaczenia mapy w pełnej rozdzielczości. Z pewnością uda się Wam w ten sposób dosyć szybko znaleźć nasze miasto. Zapis nazwy na miedziorycie to “Polanicz”. Holenderski rytownik najwyraźniej nieco dostosował polską wymowę lub oparł się na fonetycznym brzmieniu, co było powszechną praktyką w ówczesnej kartografii. Jednak to, co najbardziej przykuwa wzrok, to sposób oznaczenia samego ośrodka.

Połaniec nie jest tam zwykłą, drobną kropką. Został zaznaczony urokliwą, zminiaturyzowaną sygnaturką architektoniczną. Wyraźnie zaznaczono zarys budynków. Pierwszy symbol odpowiada oznaczeniu w legendzie “urbes minores” czyli “mniejsze miasta”. Z kolei drugi, symbol wieży z flagą oznacza kasztelanię.

Jak wyglądało życie w Połańcu w 1697 roku? Niestety w dalszym ciągu był to dość trudny czas. Polska wciąż leczyła rany po wielkich wojnach. Ludzie pamiętali jeszcze zniszczenia po potopie szwedzkim. Życie mieszkańców kręciło się głównie wokół Wisły. Z okolicznych pól zbierano zboże. Następnie ładowano je na wielkie drewniane statki. Rzeką spławiano towary aż do samego Gdańska.

Serce miasta biło na rynku, na którym odbywały się gwarne jarmarki. Życie płynęło wtedy zupełnie inaczej i było wolniejsze. Wyznaczały je wschody i zachody słońca. Nie było prądu ani głośnych maszyn. Ludzie pracowali bardzo ciężko, używając siły własnych rąk.

Umieszczenie Połańca na miedziorycie wydanym w Amsterdamie tylko potwierdza to, że nasze miasto było częścią szerszego obiegu informacji w Europie. Kupcy podróżujący Wisłą przywozili nie tylko towary, ale i wieści z odległych stron. Sama obecność na tak prestiżowej, europejskiej mapie pięknie przypomina o randze i ciągłości znaczenia tego miejsca.