Połaniec, a bitwa pod Grunwaldem. Co nas łączy?

ajciekawszy ślad prowadzi do potężnego rodu Jastrzębców. Rodzina ta wywarła ogromny wpływ na losy Połańca. Bardzo znanym przedstawicielem tego rodu był Wojciech Jastrzębiec (1362-1436). Zrobił oszałamiającą karierę duchowną i dyplomatyczną.

Co dla nas najważniejsze, wystawił własną chorągiew rycerską w bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku. Z czasem jego krewni silnie związali się z naszym miastem.

Wojciech Jastrzębiec wywodził się z ubogiej szlachty z niedalekich Łubnic, ale okazał się niezwykle obrotnym człowiekiem. Szybko zrobił błyskotliwą karierę. W zaledwie dwa lata po bitwie pod Grunwaldem, w 1412 roku, został biskupem krakowskim i kanclerzem. Właśnie wtedy zaczął masowo wykupywać lokalne dobra, w tym rodzinne Łubnice, a także Rytwiany i Staszów. Zbudował również zamek w Rytwianach oraz klasztor w Beszowej, gdzie ostatecznie został pochowany.

Zwycięzca spod Grunwaldu, król Władysław Jagiełło (1362-1434), dobrze znał nasze tereny. Połaniec leżał na ważnym szlaku z Krakowa do Sandomierza. Królewski dwór często tędy podróżował. Wiemy na przykład, że jesienią 1389 roku w Połańcu nocowała królowa Jadwiga Andegaweńska (1373-1399). Rano wyruszyła na obiad do króla Jagiełły do Korczyna. Sam król Władysław Jagiełło osobiście decydował też o losach majątku naszego miasta.

Po wielkiej wojnie Jagiełło szukał oparcia u szlachty i możnowładców. Bardzo chętnie szafował więc przywilejami oraz królewskim majątkiem. Skorzystała na tym Dorota z Tarnowskich (zm. 1439), wdowa po wojewodzie łęczyckim Marcinie Jastrzębcu, który był rodzonym bratem Wojciecha. Zwróciła się ona do władcy z pokorną prośbą o pomoc w ciężkiej sytuacji życiowej. W efekcie, w 1420 roku król przekazał jej dochody z naszego wójtostwa połanieckiego w formie zapomogi.

Tak na marginesie dodajmy, że synem wspomnianej Doroty i Marcina był Dersław z Rytwian (1414-1478). Urodził się cztery lata po bitwie w 1410 roku. Wyrosła z niego szalenie barwna postać. Był awanturniczym rycerzem i prawdziwym zawadiaką piętnastowiecznej Polski. Z czasem dorobił się znacznej fortuny. W 1442 roku w Budzie pożyczył młodemu królowi Władysławowi Warneńczykowi (1424-1444) dużą sumę pieniędzy na wojnę z Turkami. W zamian otrzymał w zastaw starostwo sandomierskie, w tym właśnie nasz Połaniec oraz sąsiedni Osiek.

Z historycznych dokumentów m.in. z zapisków Jana Anioła (1898–1972) i Kazimierza Warchałowskiego (1927-1994) dowiadujemy się też, co działo się w Połańcu dosłownie chwilę przed wielką wojną. Zaledwie dwa lata przed Grunwaldem, w 1408 roku, lokalny wójt Marcin sprzedał swoje wójtostwo. Nabywcą został podkomorzy łęczycki Mikołaj z Łubnic, który zapłacił za nie 166 grzywien. Życie w mieście toczyło się więc swoim codziennym rytmem, podczas gdy w kraju dojrzewał konflikt z zakonem krzyżackim.

Czasy bitwy pod Grunwaldem to również początek wielkich zmian społecznych na naszych ziemiach. Polskie rycerstwo, które tak świetnie walczyło w 1410 roku, z czasem zaczęło zmieniać swój sposób życia. Dawni wojownicy stopniowo zajmowali się uprawą roli. Zaczęli masowo zakładać folwarki pańszczyźniane i powoli przekształcali się w stan ziemiański.

Jak mawiali dawni kronikarze: wielkie czyny wymagają wiecznej pamięci. Chwała zwycięzcom spod Grunwaldu i duma dla naszych ziem!