O tym, jak ważne dla budżetu miasta Połańca były przeprawy rzeczne. Czym była celbuda?

racji swojego położenia geograficznego, Połaniec od wieków był nierozerwalnie związany z wodą. Ośrodek ten znajdował się na styku rzeki Czarnej i Wisły. Rozwój osady i jej codzienne funkcjonowanie zależały w dużej mierze od liczących się przepraw rzecznych na ważnej trasie handlowej łączącej Kraków, Sandomierz i Zawichost.

Mosty i przeprawy wymagały regularnego utrzymania, a to z kolei generowało potrzebę pobierania opłat od korzystających z nich podróżnych i kupców. Prawo pobierania tak zwanego myta, czyli opłaty mostowej, ma w Połańcu bardzo starą metrykę. Przywilej ten nadał miastu król Zygmunt Stary (1467-1548) w 1546 roku. Został on następnie potwierdzony w 1559 roku przez jego syna, króla Zygmunta Augusta (1520-1572). W mieście funkcjonowały wówczas dwa punkty celne. Jeden z nich, obsługujący ruch lądowy, znajdował się przy moście u wylotu ówczesnej ulicy Kościelnej, obok kościoła św. Marcina Biskupa. Drugi punkt mieścił się przy dawnym grodzie nad rzeką Wisłą.

W XVIII wieku system został dodatkowo zreformowany i sformalizowany. Zgodnie z ustawą wydaną w 1764 roku, uregulowano taryfę opłat pobieranych za wjazd do miasta i przejazd przez miejskie mosty. Wydana niedługo później instrukcja z 1767 roku nakazywała, aby przy każdym z mostów postawiono pomalowany na biało słup z tablicą. Tablica miała zawierać precyzyjne wyszczególnienie należności za przejazd. Wysokość myta była uzależniona od tego, czy pojazd przewoził towar, a także od ilości, rodzaju i wartości transportowanych produktów. Jak donoszą źródła historyczne, drewniana budka dla poborcy opłat, zwana potocznie „celbudą”, wyposażona w szlaban zamykający drogę i tablicę informacyjną, funkcjonowała przy połanieckim moście aż do wybuchu I wojny światowej w 1914 roku.

Niezwykle cenne światło na to, jak administrowano miejskim mytem w XIX wieku, rzuca załączony przez Ciebie dokument – obwieszczenie z „Dziennika Urzędowego Gubernii Radomskiej” z 1864 roku. Wynika z niego, że Magistrat Miasta Połańca nie pobierał opłat bezpośrednio przez swoich urzędników, lecz wydzierżawiał to prawo w drodze publicznej licytacji. Dokument Naczelnika Powiatu Sandomierskiego informuje, że licytacja na dzierżawę dochodu kasy miejskiej z „mostowego” zaplanowana była na 6/18 października 1864 roku (godzina 14:00) w połanieckim magistracie.

Zwycięzca przetargu zyskiwał prawo do pobierania opłat przez trzy lata, począwszy od 1 stycznia 1865 roku. Licytacja miała charakter „in plus”, a cena wywoławcza wynosiła 133 ruble srebrem i 45 kopiejek. Wskazano, że kwota stanowiła równowartość dotychczasowego rocznego czynszu z tego tytułu. Każdy przedsiębiorca, który chciał wziąć udział w przetargu, był zobowiązany udowodnić swoją wiarygodność finansową. W tym celu swoją ofertę musiał zabezpieczyć wadium w gotówce w wysokości 15 rubli srebrem.

Jak można przeczytać w niniejszej krótkiej ciekawostce historycznej, połanieckie mostowe potwierdza, jak duże znaczenie ten podatek miał dla naszego miasteczka. Bieżąca obsługa mostów i dróg była priorytetem dla każdego włodarza. Infrastruktura rzeczna i przeprawy przez stulecia stanowiły ważny fundament zarówno dla przetrwania, jak i funkcjonowania budżetu miejskiego.