Cofnijmy się w czasie o 148 lat… Akt sprzedaży działki w Połańcu przy ul. Mieleckiej

Co w nim znajdziemy? Jan i Marianna Zalińscy sprzedają grunty orne Michałowi i Tekli Kwiatkowskim za 23 ruble srebrem i 50 kopiejek, do których kupujący musieli co roku dokładać 8 kopiejek podatku skarbowego.

W latach 70. XIX wieku w Połańcu za około 15 do 25 rubli można było kupić dobrą krowę dojną, a za około 30-40 rubli konia pociągowego. Dodajmy, że w tamtym czasie Połaniec był osadą o zabudowie w przeważającej mierze drewnianej. Zaledwie 24 domy w mieście były murowane (głównie wokół Rynku), co tłumaczy rolniczy charakter transakcji w obrębie samych ulic.

Naszą uwagę zwraca okrągły, rosyjski stempel z dwugłowym orłem w rogu, który jest namacalnym śladem zaboru rosyjskiego. Jest to carski stempel skarbowy. Dookoła orła biegnie rosyjski napis: “ЦѢНА 15 КОП. СЕР.” czyli “Cena 15 kopiejek srebrem”. W tamtych czasach w obiegu funkcjonował pieniądz papierowy (asygnaty, które szybko traciły na wartości z powodu inflacji) oraz twardy kruszec. Urzędnicy carscy zabezpieczali dochody państwa, żądając uiszczenia opłaty podatkowej w pewnym, srebrnym pieniądzu lub jego ścisłym odpowiedniku.

W 1878 roku nie kupowało się osobnych “znaczków skarbowych” do przyklejenia na dokumencie. Zamiast tego kupowało się od państwa gotowy, czysty arkusz z fabrycznie nadrukowaną pieczęcią tzw. papier stemplowy. Zanim panowie Jan Zaliński i Michał Kwiatkowski przystąpili do spisywania umowy, musieli kupić ten arkusz u urzędnika lub na poczcie, płacąc za niego państwu 15 kopiejek. Dopiero na tak opłaconym dokumencie mogli spisać swoją ugodę. Gdyby spisali ten akt na zwykłej, prywatnej kartce bez dwugłowego orła, umowa byłaby w świetle carskiego prawa całkowicie nieważna, a nowi właściciele nie mieliby żadnych praw do zakupionej działki na ul. Mieleckiej. Carska administracja dusiła zresztą miasteczko na wielu polach. Zaledwie dwa lata przed spisaniem tego aktu, w 1876 roku w Połańcu wybudowano dwie nowe szkoły elementarne na „Zamościu” i przy ulicy Ruszczańskiej, które po klęsce powstania styczniowego stały się dla władz narzędziem powolnej rusyfikacji polskiej młodzieży. I właśnie ten mały znaczek w rogu zamieniał zwykłe słowa w żelazny dokument własności.

Akt został zapisany z sentencją: “Działo się w Posadzie w Połańcu”. Dlaczego w „posadzie”, a nie w mieście? Niecałe 10 lat wcześniej w 1869 r., car Aleksander II wydał dekret, na mocy którego aż 336 miast w Królestwie Polskim straciło prawa miejskie. Połaniec był jednym z nich. Była to bezpośrednia represja za wspieranie przez mieszkańców Powstania Styczniowego. Odebranie praw miejskich miało na celu nie tylko upokorzenie ludności, ale też osłabienie prestiżu i gospodarki ośrodka. W terminologii administracyjnej zaboru rosyjskiego, miasto zdegradowane do roli wsi nazywano właśnie „posadą” (ros. posad). Słowo to oznaczało osadę o charakterze miejskim, która jednak formalnie miastem już nie była.

Dokument wspomina, że grunt od wschodu, zachodu i południa miał graniczyć bezpośrednio ze “ścianą”, czyli miedzą/ogrodzeniem pozostałego gruntu p. Zalińskiego, natomiast od północy przylegała do “drogi idącej do Winnicy”. Jest to działka przy ul. Mieleckiej.

Możemy tylko napisać, że to wspaniały dowód na to, jak nazwy w naszej przestrzeni przetrwały próbę czasu. A sam dokument jest autentycznym głosem ówczesnych mieszkańców, którzy załatwiali swoje sprawy opierając się na słowie, honorze i sąsiedzkich świadkach.